پشکنینی A1C لە National City: پشکنینی نەخۆشیی شەکرە بۆ خێزانەکان

لە زۆرێک لە ماڵەکانی National City، نەخۆشیی شەکرە وشەیەکی ئاشنایە: داپیرەیەک کە پێش نانی بەیانی شەکرەکەی دەپشکنێت، مامێک کە پێی وتراوە ژمارەکەی «کەمێک بەرزە». ئەگەر ئەمە لە خێزانەکەی تۆ دەچێت، پشکنینی A1C لە National City ڕێگایەکی سادەیە بۆ ئەوەی بزانیت لە چ ئاستێکدایت. تەنها یەک جار خوێن وەرگرتنە و پێویست ناکات بە گەدەی بەتاڵ بیت، و پیشانی دەدات ئایا شەکری خوێنت ئاساییە، لە ئاستی پێش نەخۆشیی شەکرەدایە یان لە ئاستی نەخۆشیی شەکرەدایە.

مەترسیی نەخۆشیی شەکرە لە خێزانە لاتینی و فلیپینییەکاندا

National City ماڵی کۆمەڵگەیەکی گەورەی لاتینی و فلیپینییە، لەگەڵ خێزانەکانی هێزی دەریایی (Navy) و خێزانە کارکەرەکان لە هەموو ڕەچەڵەکێک. توێژینەوەکان ئاماژە بە مەترسیی بەرزتری نەخۆشیی شەکرە دەکەن لە هەردوو کۆمەڵگەکەدا. Hispanic Community Health Study/Study of Latinos (HCHS/SOL)، کە توێژینەوەیەکی National Institutes of Health (پەیمانگە نیشتمانییەکانی تەندروستی)ە لەسەر زیاتر لە 16,000 گەورەساڵ لە چوار کۆمەڵگەی ئەمریکی، لەوانە San Diego، نەخۆشیی شەکرەی لە 16.9%ی گەورەساڵانی هیسپانی و لاتینی و 18.3%ی گەورەساڵانی بە ڕەچەڵەک مەکسیکی دۆزییەوە. لەو کەسانەی نەخۆشیی شەکرەیان هەبوو، 41.3% ئاگایان لێی نەبوو. شیکارییەک بە سەرپەرشتیی CDC خەمڵاندوویەتی کە مەترسیی دەستنیشانکردنی نەخۆشیی شەکرە بە درێژایی ژیان بۆ پیاوان و ئافرەتانی هیسپانی لە 50% زیاترە، و CDC (ناوەندەکانی کۆنترۆڵ و ڕێگریی نەخۆشییەکان) هیسپانی یان لاتینی بوون وەک هۆکارێکی مەترسی دەژمێرێت، و ئاماژە بەوەش دەکات کە هەندێک لە ئەمریکییە ئاسیاییەکانیش مەترسیی بەرزتریان هەیە.

بۆ ئەمریکییە فلیپینییەکان، داتاکانی California هەمان چیرۆک دەگێڕنەوە. توێژەران بە بەکارهێنانی California Health Interview Survey (ڕاپرسیی چاوپێکەوتنی تەندروستیی California) دۆزییانەوە کە ئەگەری تووشبوونی ئەمریکییە فلیپینییە ناقەڵەوەکان بە نەخۆشیی شەکرە 2.8 هێندە بوو بە بەراورد بە گەورەساڵانی سپیپێستی ناهیسپانیی ناقەڵەو، تەنانەت دوای لەبەرچاوگرتنی هۆکارە ناسراوەکانی تری مەترسی. توێژینەوەیەک لە گۆڤاری CDC بە ناوی Preventing Chronic Disease (ڕێگریکردن لە نەخۆشیی درێژخایەن) دەریخست کە نەخۆشیی شەکرەی جۆری 2 لە گەورەساڵانی فلیپینیی California دا بە خەمڵاندن 8.4 ساڵ زووتر لە گەورەساڵانی سپیپێستی ناهیسپانی دەستنیشان کراوە.

ڕێژەیەکی بەرزتر لە کۆمەڵگەیەکدا بە واتای دەستنیشانکردنی نەخۆشی نییە بۆ هیچ کەسێک لەو کۆمەڵگەیەدا. بەڵام واتای ئەوەیە کە چاوەڕوانیکردنی نیشانەکان پلانێکی لاوازە، بەتایبەتی ئەگەر دایک یان باوک، برا یان خوشکێکت پێشتر نەخۆشیی شەکرەی جۆری 2ی هەبێت.

بۆچی نەخۆشیی شەکرە دەکرێت لە کێشێکی نزمتردا دەربکەوێت

زۆر کەس وا دەزانن نەخۆشیی شەکرە زیاتر تووشی ئەو کەسانە دەبێت کە کێشیان زۆرە، و ئەم باوەڕە دەتوانێت دەستنیشانکردن دوابخات. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases (NIDDK، پەیمانگای نیشتمانیی نەخۆشیی شەکرە و نەخۆشییەکانی هەرس و گورچیلە) ڕوونی دەکاتەوە کە زۆربەی گەورەساڵان لە پێوەری بارستەی لەش (BMI) 25 یان زیاتردا بە کێش زیاد دادەنرێن، بەڵام ئەمریکییە ئاسیاییەکان لە 23 یان زیاتردا بە کێش زیاد دادەنرێن. گەورەساڵێکی فلیپینی کە کێشەکەی لەسەر خشتەیەکی ستاندارد «ئاسایی» دیارە، لەوانەیە هەر ئێستا مەترسیی زیاتری هەبێت.

ئەم دیاردەیە تەنها بە خێزانە فلیپینییەکانەوە سنووردار نییە. لە توێژینەوەی HCHS/SOL دا، 9.8%ی ئەو گەورەساڵە هیسپانی و لاتینییانەی BMI یان لە خوار 25 بوو نەخۆشیی شەکرەیان هەبوو. کێش هێشتا گرنگە، بەڵام ژمارەیەکی دڵنیاکەرەوە لەسەر تەرازوو بە واتای تەندروستییەکی تەواو نییە.

نەخۆشیی شەکرەی جۆری 2 هەروەها زۆرجار بێدەنگ دەمێنێتەوە. CDC ئاماژە بەوە دەکات کە نیشانەکانی زۆرجار چەند ساڵێک دەخایەنن تا پەرە دەسێنن، و هەندێک کەس هەرگیز هیچ نیشانەیەک هەست پێ ناکەن. NIDDK پشکنینی ڕۆتینی ڕادەسپێرێت ئەگەر هۆکاری مەترسیی وەک ئەمانەت هەبێت:

• تەمەنی 35 ساڵ یان زیاتر
• سەر بە یەکێک لەم گرووپانە بیت: ئەمریکیی ڕەسەن، ڕەشپێست یان ئەمریکیی ئەفریقی، ئەمریکیی ئاسیایی، هیسپانی/لاتینی، یان خەڵکی دوورگەکانی ئۆقیانووسی هێمن
• کێشی زیادە یان قەڵەوی لەگەڵ لانیکەم یەک هۆکاری مەترسیی تر
• مێژووی نەخۆشیی شەکرەی سکپڕی

CDC هەروەها هەبوونی دایک یان باوک، یان برا یان خوشکێک کە نەخۆشیی شەکرەی جۆری 2ی هەیە، وەک هۆکارێکی مەترسی دەژمێرێت.

A1C، گلوکۆزی بە گەدەی بەتاڵ و ئەوەی هەر پشکنینێک پیشانی دەدات

بەپێی CDC، هەردوو پشکنینەکە شەکری خوێن دەپێون، بەڵام لە ماوەی کاتیی زۆر جیاوازدا:

• پشکنینی A1C: تێکڕای شەکری خوێنت لە ماوەی دوو بۆ سێ مانگی ڕابردوودا، بەبێ پێویستی بە گەدەی بەتاڵ.
• پشکنینی شەکری خوێن بە گەدەی بەتاڵ: ئاستی شەکری خوێنت دوای شەوێک بێ خواردن.

A1C ڕێژەی سەدیی ئەو خڕۆکە سوورانەی خوێن دەپێوێت کە هیمۆگلۆبینی شەکر پێوەلکاویان هەڵگرتووە، وەک CDC ڕوونی دەکاتەوە، بە نموونەیەک کە لە دەمارێکی باسکتەوە وەردەگیرێت، بەپێی MedlinePlus.

کەی لەوانەیە A1C کەمتر ورد بێت

NIDDK ئاماژە بەوە دەکات کە A1C دەکرێت جێی متمانە نەبێت بۆ کەسانی بە ڕەچەڵەک ئەفریقی، دەریای ناوەڕاستی یان باشووری ڕۆژهەڵاتی ئاسیا، یان ئەوانەی خزمێکیان کەمخوێنیی داسی یان جۆرێک لە سەلاسیمیای هەیە. ئەمە شایەنی باسکردنە لە خێزانە فلیپینییەکاندا، چونکە فلیپین دەکەوێتە باشووری ڕۆژهەڵاتی ئاسیا. کەمیی زۆری ئاسن، لەدەستدانی خوێن لەم دواییانەدا، پەککەوتنی گورچیلە و نەخۆشیی جگەریش دەتوانن ئەنجامەکان بشێوێنن. ئەگەر هەر یەکێک لەمانە پەیوەندی بە تۆوە هەیە، بە پزیشکەکەت بڵێ، کە لەوانەیە لە جیاتی ئەوە جۆرێکی تری پشکنینی A1C یان پشکنینی شەکری خوێن بە گەدەی بەتاڵ بەکاربهێنێت.

تێگەیشتن لە ئاستی A1C ی خۆت

CDC و NIDDK لەسەر ئەم ئاستانەی A1C هاوڕان:

• کەمتر لە 5.7%: ئاسایی
• 5.7% تا 6.4%: پێش نەخۆشیی شەکرە
• 6.5% یان زیاتر: نەخۆشیی شەکرە

هەمان سەرچاوەکان ئەم ئاستانە بۆ شەکری خوێن بە گەدەی بەتاڵ دیاری دەکەن:

• 99 mg/dL یان کەمتر: ئاسایی
• 100 تا 125 mg/dL: پێش نەخۆشیی شەکرە
• 126 mg/dL یان زیاتر: نەخۆشیی شەکرە

ئەنجامی پێش نەخۆشیی شەکرە بە واتای نەخۆشیی شەکرە نییە. واتای ئەوەیە کە شەکری خوێنت لەوەی پێویستە بەرزتر بووە، ئەمەش ئەگەری تووشبوونت بە نەخۆشیی شەکرەی جۆری 2 زیاد دەکات، و ئەمە ئەو قۆناغەیە کە بەرنامەیەکی ڕێکخراوی گۆڕینی شێوازی ژیان دەتوانێت ئەو ئەگەرە کەم بکاتەوە. NIDDK ئاماژە بەوە دەکات کە پزیشکەکەت بە زۆری پشکنینێکی دووەم بەکاردەهێنێت بۆ پشتڕاستکردنەوەی دەستنیشانکردنی نەخۆشیی شەکرە. یەک ژمارەی بەرز دەرگای گفتوگۆ دەکاتەوە. بڕیاری کۆتایی نییە.

پشکنینی A1C لە National City: چەند جار دووبارەی بکەیتەوە و هەنگاوی دواتر چییە

CDC پشکنینێکی بنەڕەتیی A1C ڕادەسپێرێت ئەگەر تەمەنت لە 45 ساڵ زیاترە، یان ئەگەر گەنجتریت و کێشی زیادە و هۆکاری مەترسیی ترت هەیە. دوای ئەوە:

• ئەنجامی ئاسایی: پزیشکەکەت بەپێی تەمەن و هۆکارەکانی مەترسیت خشتەیەک بۆ دووبارەکردنەوەی پشکنین دیاری دەکات.
• پێش نەخۆشیی شەکرە: هەر 1 بۆ 2 ساڵ جارێک پشکنینی A1C دووبارە بکەرەوە.
• نەخۆشیی شەکرە: لانیکەم ساڵی دوو جار پشکنین بکە، یان زیاتر ئەگەر پلانی چاودێرییەکەت پێویستی پێ بێت.

ئەگەر پێش نەخۆشیی شەکرەت هەیە، پرسیار دەربارەی National Diabetes Prevention Program (بەرنامەی نیشتمانیی ڕێگریکردن لە نەخۆشیی شەکرە) بکە. ماوەی یەک ساڵ دەخایەنێت، سەرنج دەخاتە سەر خووی بەردەوام، و CDC ڕایدەگەیەنێت کە سەلمێنراوە مەترسیی نەخۆشیی شەکرەی جۆری 2 بۆ نیوە کەم دەکاتەوە.

ئەگەر ئەنجامەکەت لە ئاستی نەخۆشیی شەکرەدایە، لەگەڵ پزیشکێکی چاودێریی سەرەتایی بەدواداچوون بکە بۆ پشتڕاستکردنەوەی دەستنیشانکردنەکە و دانانی پلانێکی چارەسەر. دواتر پشکنینە دووبارەکانی A1C پیشان دەدەن چارەسەرەکە تا چ ڕادەیەک کاریگەرە.

ئەگەر پشکنینی A1C لە National City دەتەوێت، Palm Urgent Care، National City پشکنینی تاقیگە، پشکنینی جەستەیی و پشکنینی دەستنیشانکردن پێشکەش دەکات. پشکنینی هیمۆگلۆبین A1C هەم وەک پشکنینی پێش نەخۆشیی شەکرە و هەم وەک پشکنینی نەخۆشیی شەکرە بەکاردێت، بۆیە پێشتر پەیوەندی بکە بۆ دڵنیابوون لەوەی لە کلینیکەکەدا بەردەستە. ئەگەر بەردەست نەبوو، دابینکەرێکی چاودێریی تەندروستی دەتوانێت هەڵتبسەنگێنێت و لە کاتی پێویستدا ڕەوانەت بکات. ڕێنمایییەکەمان دەربارەی پشکنینی تاقیگە لە چاودێریی خێرادا بخوێنەرەوە، یان سەیری هەموو خزمەتگوزارییەکانمان بکە.

ئەو نیشانانەی چاوەڕێ هەڵناگرن

چاوەڕێی پشکنینی ڕۆتینی مەکە ئەگەر ئەو نیشانانەت تێدا بەدی کرد کە CDC پەیوەندییان بە نەخۆشیی شەکرەوە دەکات: زۆر میزکردن، زیادبوونی تینوێتی و برسێتی، دابەزینی کێش بەبێ هەوڵدان، ماندوێتی، هەستکردن بە توڕەیی یان گۆڕانی مەزاج، تەڵخبوونی بینین، یان هەوکردنی دووبارەی ڕێڕەوی میز یان هەوکردنی کەڕوو.

کەی بچیتە بەشی فریاکەوتن یان پەیوەندی بە 911 بکەیت

کیتۆئەسیدۆسیسی شەکرە (DKA) ئاڵۆزییەکی مەترسیداری نەخۆشیی شەکرەیە کە CDC ئاگادار دەکاتەوە کە دەتوانێت ژیان بخاتە مەترسییەوە. لە کاتی هەر یەکێک لەم نیشانە ئاگادارکەرەوانەدا یەکسەر بچۆ بۆ بەشی فریاکەوتن یان پەیوەندی بە 911 بکە:

• شەکری خوێن کە لە 300 mg/dL یان زیاتردا بمێنێتەوە
• بۆنی میوە لە هەناسەتدا
• ڕشانەوە بە شێوەیەک کە نەتوانیت خواردن یان شلەمەنی لە گەدەتدا ڕابگریت
• کێشە لە هەناسەداندا
• چەند نیشانەیەکی DKA پێکەوە، وەک هەناسەدانی خێرا و قووڵ، وشکبوونی دەم و پێست، سووربوونەوەی ڕوخسار، ئازاری سک یان ماندوێتیی زۆر توند

چاودێریی فریاکەوتن وەربگرە، نەک سەردانێکی ئاسایی تاقیگە.

پرسیارە باوەکان

ئایا دەکرێت نەخۆشیی شەکرەت هەبێت ئەگەر کێشی زیادەت نەبێت؟

بەڵێ. NIDDK ئەمریکییە ئاسیاییەکان لە BMI ی 23دا بە کێش زیاد دادەنێت، نەک 25، و لە توێژینەوەیەکی گەورەی NIH دا، 9.8%ی ئەو گەورەساڵە هیسپانی و لاتینییانەی BMI یان لە خوار 25 بوو نەخۆشیی شەکرەیان هەبوو.

ئایا پێویستە پێش پشکنینی A1C بە گەدەی بەتاڵ بم؟

نەخێر. CDC دەڵێت بۆ پشکنینی A1C پێویست بە گەدەی بەتاڵ ناکات. بەڵام پشکنینی شەکری خوێن بە گەدەی بەتاڵ پێویستی بە شەوێک بێ خواردن هەیە، و لەوانەیە پێویست بێت بە گەدەی بەتاڵ بیت ئەگەر لە هەمان سەرداندا پشکنینی تر ئەنجام بدرێت.

پشکنینی A1C باشترە یان پشکنینی گلوکۆز بە گەدەی بەتاڵ؟

هیچیان بۆ هەموو کەسێک باشترین نییە. A1C تێکڕای دوو بۆ سێ مانگ پیشان دەدات بەبێ گەدەی بەتاڵ، لە کاتێکدا پشکنینی بە گەدەی بەتاڵ تەنها یەک بەیانی پیشان دەدات. کەمیی زۆری ئاسن، پەککەوتنی گورچیلە و جۆرە بۆماوەییەکانی هیمۆگلۆبین دەتوانن کاریگەری لەسەر A1C دابنێن، بۆیە لەوانەیە پزیشکەکەت لە جیاتی ئەوە جۆرێکی تری پشکنینی A1C یان پشکنینی شەکری خوێن بە گەدەی بەتاڵ بەکاربهێنێت.

لە کوێ دەتوانم لە نزیک خۆم لە National City پشکنینی A1C بکەم؟

Palm Urgent Care، National City، لە ناونیشانی 101 N Highland Ave, Suite F، پشکنینی تاقیگە پێشکەش دەکات. پێشتر پەیوەندی بکە بۆ دڵنیابوون لەوەی پشکنینی هیمۆگلۆبین A1C لە کلینیکەکەدا بەردەستە. بۆ کاتەکانی کار، ڕووماڵی بیمە و ڕێنماییی گەیشتن، سەردانی پەڕەی لقەکە بکە.

ئامادەیت ژمارەکەی خۆت بزانیت؟ دەربارەی پشکنینی A1C لە National City لە Palm Urgent Care بپرسە، لە ناونیشانی 101 N Highland Ave, Suite F، و پێشتر پەیوەندی بکە بۆ دڵنیابوون لە بەردەستبوونی. بۆ کاتەکانی کار، ڕووماڵی بیمە و ڕێنماییی گەیشتن، سەردانی پەڕەی لقی National Cityی ئێمە بکە.

ئەم بابەتە بۆ زانیاریی گشتییە و جێگرەوەی ئامۆژگاریی پزیشکیی پسپۆڕێکی تەندروستیی مۆڵەتدار نییە.