گازگرتنی سەگ دەتوانێت لە چرکەیەکدا ڕووبدات. سەگی دراوسێیەک لە دەرگای حەوشەوە دەخزێتە دەرەوە، سەگێکی بێخاوەن بە ناو شوێنی وەستاندنی ئۆتۆمبێلدا تێدەپەڕێت، یان ئاژەڵی ماڵیی خێزان کاتێک منداڵێک بۆ لە باوەشگرتنی دەچەمێتەوە لەناکاو گازی لێ دەگرێت. دواتر، زۆربەی خەڵک هەمان سێ پرسیاریان هەیە: ئایا ئەمە پێویستی بە دکتۆر هەیە؟ ئایا دەکرێت هاری بێت؟ بە کێ بڵێم؟ ئەم ڕێبەرە باس لە چارەسەری گازگرتنی سەگ دەکات، لە یەکەم خولەکەکانی ماڵەوە تا ئەو یاسایانەی ڕاپۆرتدان کە لە El Cajon و باقیی East County San Diego جێبەجێ دەکرێن.
هەنگاوە سەرەتاییەکان: برینەکە بۆ ماوەی 15 خولەک بشۆ
CDC (ناوەندەکانی کۆنترۆڵکردن و ڕێگریکردن لە نەخۆشییەکان) ئامۆژگاری دەکات کە هەر گازگرتنێک دەستبەجێ بۆ ماوەی 15 خولەک بە سابوون و ئاو بشۆیت بۆ ئەوەی یارمەتیدەر بێت لە دەرکردنی ڤایرۆسەکە، و World Health Organization (ڕێکخراوی تەندروستیی جیهانی) هەمان ڕێنمایی دەدات. 15 خولەک درێژ دیارە، بۆیە کاتژمێرێکی ئاگادارکەرەوە دابنێ.
- سەرەتا خوێنبەربوونەکە کۆنترۆڵ بکە. بە پەڕۆیەکی پاک و وشک پەستان بخە سەر برینەکە.
- بە باشی بیشۆ. سابوونی نەرم و ئاوی ڕەوان بەکاربهێنە.
- دایبپۆشە. مەڵهەمێکی دژە بەکتریا و پێچێکی وشک و پاکژکراو (ستەریل) دابنێ، وەک MedlinePlus ڕاسپاردە دەکات.
- زانیارییەکان کۆبکەرەوە. ناوی خاوەنی سەگەکە و زانیاریی پەیوەندیکردنی، شێوەی سەگەکە، و شوێنی ڕوودانی گازگرتنەکە بنووسە.
MedlinePlus ئامۆژگاری دەکات بۆ هەر گازگرتنێک کە پێست بدڕێنێت، لە ماوەی 24 کاتژمێردا سەردانی پسپۆڕێکی تەندروستی بکەیت. بۆ منداڵان، American Academy of Pediatrics (ئەکادیمیای ئەمریکیی پزیشکانی منداڵان) بە دایک و باوکان دەڵێت هەر کاتێک گازگرتنی ئاژەڵێک پێستی منداڵەکەیانی دڕاند پەیوەندی بە پزیشکی منداڵەکەیانەوە بکەن، هەرچەند بچووکیش دیار بێت.
چارەسەری گازگرتنی سەگ: چاودێریی هەمان ڕۆژ بەراورد بە بەشی فریاکەوتن
زۆربەی گازگرتنەکانی سەگ سووکن و دەتوانرێت بەبێ سەردانی بەشی فریاکەوتن چارەسەر بکرێن. پلان دابنێ بۆ وەرگرتنی چاودێری لە هەمان ڕۆژدا لە کلینیکێکی چاودێریی بەپەلە ئەگەر:
- پێستەکە دڕاوە، تەنانەت بە کونێکی بچووکیش.
- گازگرتنەکە لەسەر دەست، پەنجە یان پێیە.
- سەگەکە بێخاوەن بووە، یان باری کوتانی دژی هارییەکەی نەزانراوە.
- دڵنیا نیت ئایا برینەکە پێویستی بە دروومان هەیە یان نا.
- لە 5 ساڵی ڕابردوودا دەرزیی گزازت وەرنەگرتووە.
- نەخۆشیی شەکرە، سووڕی خوێنی لاواز یان سیستەمی بەرگریی لاوازت هەیە، کە MedlinePlus ئاماژە دەکات ئەگەری هەوکردن زیاتر دەکەن.
پسپۆڕی تەندروستی برینەکە دەپشکنێت و پاکی دەکاتەوە، بڕیار دەدات ئایا دژەزیندەیی (ئەنتیبایۆتیک) گونجاوە یان نا، مێژووی دەرزیی گزازەکەت پێداچوونەوەی بۆ دەکات، و دەربارەی مەترسیی هاری لەگەڵت قسە دەکات.
کەی بچیتە بەشی فریاکەوتن یان پەیوەندی بە 911 بکەیت
- خوێنبەربوونەکە زۆرە یان دوای چەند خولەکێک پەستانی توند ناوەستێت. بۆ خوێنبەربوونی مەترسیدار، پەیوەندی بە 911 بکە.
- گازگرتنەکە قووڵ یان گەورەیە، یان ماسولکە یان ئێسک دەبینیت.
- گازگرتنەکە برینێکی سەختی لە سەر، ڕوخسار یان ملدا دروست کردووە.
- هێڵی سوور لە برینەکەوە بڵاو دەبنەوە.
MedlinePlus هەر یەک لەمانە وەک هۆکارێک بۆ پەیوەندیکردن بە پسپۆڕێکی تەندروستی یان چوون بۆ بەشی فریاکەوتن دیاری دەکات. ڕێبەرەکەمان دەربارەی چاودێریی بەپەلە بەراورد بە بەشی فریاکەوتن ڕوونی دەکاتەوە کام شوێن بۆ کام کێشە گونجاوە.
مەترسیی هاری: ئەو پرسیارانەی لە خاوەنی سەگەکە دەکەیت
California Department of Public Health (CDPH، فەرمانگەی تەندروستیی گشتیی کالیفۆرنیا) ئاماژە بەوە دەکات کە لە ویلایەتە یەکگرتووەکاندا هاری تووشی ژمارەیەکی زۆر کەم لە خەڵک دەبێت، بەڵام ئەو مرۆڤ و ئاژەڵانەی تووشی هاری دەبن، کاتێک نیشانەکان دەست پێدەکەن نزیکەی هەمیشە دەمرن. هەروەها هاری بە ڕێژەی 100% ڕێگری لێ دەکرێت ئەگەر دەستبەجێ دوای گازگرتنەکە چاودێریی پزیشکی وەربگریت. لە کالیفۆرنیا، شەمشەمەکوێرە و سکەنک (skunk) زۆرترین هەڵگری هارین، و ویلایەتەکە داوا دەکات ئەو سەگانەی تەمەنیان لە 4 مانگ زیاترە دژی هاری بکوترێن، بۆیە مێژووی کوتانی سەگەکە گرنگە.
ئەگەر ئاژەڵێکی ماڵی گازی گرتیت، CDC ڕاسپاردە دەکات داوای بەڵگە لە خاوەنەکەی بکەیت کە کوتانی دژی هاریی ئاژەڵەکە نوێ و لە کاتی خۆیدایە. پێش ئەوەی شوێنەکە جێبهێڵیت، هەوڵ بدە ئەمانە بزانیت:
- ئایا سەگەکە دژی هاری کوتراوە، و دەتوانیت بڕوانامە یان پلاکەی کوتانەکە ببینیت؟
- ناو، ژمارەی تەلەفۆن و ناونیشانی خاوەنەکەی چییە؟
- ئایا سەگەکە پێش گازگرتنەکە ڕەفتاری نامۆی دەکرد؟
بە پسپۆڕی تەندروستی بڵێ ئەگەر سەگەکە بێخاوەن بووە، ڕایکردووە یان ڕەفتاری سەیری کردووە، و ئەگەر گازگرتنەکە لە کاتی گەشتکردن لە دەرەوەی ویلایەتە یەکگرتووەکان ڕوویداوە باسی بکە. CDPH ئاماژە بەوە دەکات کە هاری لە سەگدا لە هەندێک وڵاتدا باوە، و WHO ڕاپۆرت دەدات کە لە سەرانسەری جیهاندا، لە تا 99%ی حاڵەتەکانی هاریی مرۆڤدا سەگ بەرپرسی گواستنەوەی ڤایرۆسەکەیە.
لە کلینیکەکەمان لە Magnolia Avenue، پسپۆڕی تەندروستی برینەکە هەڵدەسەنگێنێت و چارەسەری دەکات و یارمەتیت دەدات ئاستی مەترسیی هارییەکەت ڕوون بکەیتەوە. ئەگەر لەوانە بێت پێویستت بە چارەسەری دوای ڕووبەڕووبوونەوەی هاری هەبێت، پسپۆڕەکە دەتوانێت هەنگاوەکانی دواتر بۆت ڕوون بکاتەوە و، ئەگەر پێویست بوو، ڕەوانەی شوێنێکی ترت بکات.
ڕاپۆرتدانی گازگرتن لە San Diego County و کەرەنتینەی 10 ڕۆژە
ڕێسای کالیفۆرنیا داوا دەکات گازگرتنی شیردەرەکان، لەوانە سەگ، بە بەرپرسی تەندروستیی ناوخۆیی ڕاپۆرت بکرێت، کە دەتوانێت لێکۆڵینەوەکە بە دەزگا ناوخۆییەکانی کۆنترۆڵی ئاژەڵان بسپێرێت، بەپێی ڕێنماییی CDPH دەربارەی گازگرتنی ئاژەڵ.
ئەوەی کام دەزگا ڕاپۆرتەکە وەردەگرێت پەیوەستە بە شوێنی ڕوودانی گازگرتنەکە. لیستی County بۆ دەزگاکانی کۆنترۆڵی ئاژەڵان و دابەشکردنەکەی بەپێی کۆدی پۆستە (ZIP code) نیشان دەدەن کە El Cajon Campus ی San Diego Humane Society خزمەتی El Cajon دەکات، لە کاتێکدا County Department of Animal Services یش ئەو ناوچە بچووکانەی ناو کۆدە پۆستەکانی El Cajon دەگرێتەوە کە سەر بە هیچ شارەوانییەک نین.
County Animal Services ساڵانە زیاتر لە 2,500 ڕاپۆرتی گازگرتنی سەگ وەردەگرێت. لەو ناوچانەی خزمەتیان دەکات، San Diego County Code داوا دەکات ئەو سەگەی گاز لە کەسێک دەگرێت بۆ ماوەی 10 ڕۆژ لە ڕێکەوتی گازگرتنەکەوە بخرێتە کەرەنتینەوە، تەنانەت ئەگەر کوتانی دژی هارییەکەی لە کاتی خۆیدا بێت. هەندێک سەگ لەوانەیە بتوانن کەرەنتینەکە لە ماڵەوە لە شوێنێکی داخراو و پارێزراودا تەواو بکەن، ئەگەر Animal Services ڕێگە بدات.
بۆچی 10 ڕۆژ؟ CDPH ڕوونی دەکاتەوە کە سەگێک کە 10 ڕۆژ یان زیاتر دوای گازگرتنەکە هێشتا تەندروست بێت، لە کاتی گازگرتنەکەدا ڤایرۆسی هاریی دەرنەداوە، بۆیە دەتوانرێت بەو کەسەی گازی لێ گیراوە بوترێت هیچ ئەگەرێکی گواستنەوەی هاری لەو گازگرتنەوە نییە. ڕاپۆرتدان بۆ سزادانی دراوسێ نییە. ڕێگای وەرگرتنی ئەو وەڵامەیە.
نیشانەکانی هەوکردنی برینی گازگرتن
گازگرتنی ئاژەڵ بە دەگمەن مەترسی بۆ سەر ژیان دروست دەکات، بەڵام MedlinePlus ئاگادار دەکاتەوە کە گازگرتنێکی هەوکردوو دەتوانێت ببێتە هۆی کێشەی پزیشکیی جددی. بەپێی AAP، کەمێک سووربوونەوە بۆ ماوەی 2 تا 3 ڕۆژ دەکرێت ئاسایی بێت. ئەگەر ئەمانەت تێبینی کرد، با گازگرتنەکە بە خێرایی بپشکنرێت:
- ئاوسان، سووربوونەوە یان هەستیاری بە دەستلێدان کە بەردەوام زیاد دەکات
- کێم یان هەر شلەیەکی تر کە لە برینەکەوە دەردەچێت
- هێڵی سوور کە لە شوێنی گازگرتنەکەوە بڵاو دەبنەوە
- ئاوسانی گرێکان (غوددە لیمفاوییەکان) لە سەرووی شوێنی گازگرتنەکە
MedlinePlus هەوکردنی خێرا بڵاوبووەوە و زیانگەیاندن بە وەتەر (ژێ) یان جومگەکان لە نێو ئاڵۆزییە ئەگەرییەکاندا دیاری دەکات، و ئەمە یەکێکە لە هۆکارەکانی ئەوەی گازگرتنی دەست و پێ دەبێت زوو بپشکنرێت.
پاراستنی سەلامەتیی منداڵان لە دەوروبەری سەگ
AAP ڕاپۆرت دەدات کە ساڵانە زیاتر لە 4.5 ملیۆن کەس لە ویلایەتە یەکگرتووەکان سەگ گازیان لێ دەگرێت، و لانیکەم نیوەی ئەو 800,000 کەسەی چاودێریی پزیشکی وەردەگرن منداڵن. AAP ڕاسپاردەی ئەم ڕاهاتنانە دەکات:
- هەرگیز منداڵێکی بچووک لەگەڵ سەگێکدا بە تەنها جێمەهێڵە، تەنانەت ئەگەر ئاژەڵی ماڵیی ناسراوی خێزانیش بێت.
- فێری منداڵان بکە پێش دەستهێنان بە هەر سەگێکدا مۆڵەت لە خاوەنەکەی وەربگرن.
- سەرەتا با سەگەکە بۆن بکات، پاشان بە نەرمی دەستی پێدا بهێنە، دوور لە ڕوخسار و کلکی.
- کاتێک سەگ خەوتووە، خواردن دەخوات یان چاودێریی تووتکەکانی دەکات، وازی لێ بهێنە.
- خۆت لە یارییە توندەکانی وەک زۆرانبازی یان پەتکێشان بپارێزە.
- ئەگەر سەگێک ڕەفتاری هەڕەشەئامێزی کرد، هێمن بە، چاو لە چاوی مەبڕە، و بە هێواشی بکشێرەوە دواوە. ئەگەر خرایتە سەر زەوی، خۆت وەک تۆپێک کۆبکەرەوە و ڕوخسارت بپارێزە.
ئەگەر منداڵەکانت بە پیادە و بە تەنیشت حەوشەی ماڵان و حەوشەی بینا نیشتەجێبوونەکاندا دەچنە قوتابخانە، لە ماڵەوە لەگەڵیان ڕاهێنان لەسەر ئەم یاسایانە بکە.
پرسیارە باوەکان
ئایا دوای گازگرتنی سەگ پێویستم بە دەرزیی هاری هەیە؟
هەمیشە نا. بەپێی California Department of Public Health، سەگێک کە بە درێژاییی کەرەنتینەی 10 ڕۆژەکەی تەندروست بمێنێتەوە، لە کاتی گازگرتنەکەدا ڤایرۆسی هاریی دەرنەداوە. سەگی بێخاوەن، ئەو سەگانەی نادۆزرێنەوە، و گازگرتن لە دەرەوەی وڵات نیگەرانیی زیاتر دروست دەکەن. پسپۆڕێکی تەندروستی دەبێت لە هەمان ڕۆژدا یارمەتیت بدات بڕیار بدەیت.
بۆ گازگرتنی سەگ بچمە چاودێریی بەپەلە یان بەشی فریاکەوتن؟
چاودێریی بەپەلە بۆ زۆربەی ئەو گازگرتنانە گونجاوە کە پێست دەدڕێنن. بۆ خوێنبەربوونێک کە ناوەستێت، برینی قووڵ یان گەورە، دەرکەوتنی ماسولکە یان ئێسک، یان برینی سەختی سەر، ڕوخسار یان مل، بچۆ بۆ بەشی فریاکەوتن یان پەیوەندی بە 911 بکە.
چۆن بزانم برینی گازگرتنی سەگ هەوی کردووە؟
چاودێری ئەمانە بکە: ئاوسان، سووربوونەوە یان هەستیاری بە دەستلێدان کە بەردەوام زیاد دەکات، کێم یان دەردانی شلە، هێڵی سوور کە لە برینەکەوە بڵاو دەبنەوە، یان ئاوسانی گرێکان لە سەرووی شوێنی گازگرتنەکە. هەر یەکێک لەمانە پێویستی بە چاودێریی پزیشکیی خێرا هەیە.
ئایا دەبێت لە El Cajon ڕاپۆرتی گازگرتنی سەگ بدەم؟
بەڵێ. کالیفۆرنیا داوا دەکات گازگرتنی ئاژەڵ بە بەرپرسی تەندروستیی ناوخۆیی ڕاپۆرت بکرێت. لە ناو سنووری شاری El Cajon، San Diego Humane Society کاروباری کۆنترۆڵی ئاژەڵان بەڕێوە دەبات، و County Animal Services ئەو ناوچانە دەگرێتەوە کە سەر بە هیچ شارەوانییەک نین.
وەرگرتنی چارەسەری گازگرتنی سەگ لە El Cajon
ئەگەر خۆت یان منداڵەکەت گازتان لێ گیراوە، Palm Urgent Care، El Cajon (Magnolia) لە 436 S Magnolia Ave, Suite 101، پێشوازی لە نەخۆشانی بێ کاتی پێشوەخت دەکات بۆ هەڵسەنگاندنی برین و چاودێریی برینداربوونی سووک، و خزمەت بە خێزانە کارکەرەکان دەکات لە سەرانسەری El Cajon و East County San Diego. بۆ کاتەکانی ئێستای کارکردن و ڕێنماییی گەیشتن، سەردانی پەڕەی لقی El Cajon Magnolia بکە، یان بۆ پرسیارەکانت پەیوەندیمان پێوە بکە.
ئەم بابەتە تەنها بۆ زانیاریی گشتییە و جێگرەوەی ئامۆژگاریی پزیشکیی پسپۆڕێکی تەندروستیی مۆڵەتدار نییە.