چارەسەری نینۆکی چەقیو لە San Ysidro: کەی پێویستت بە چاودێرییە

سەرەتا تەنها گۆشەیەکی پەنجە گەورەی پێ ئازاری دەبێت. ڕۆژێک دواتر پێستەکە سوور و ئاوساو دەبێت، و هەموو هەنگاوێک بە پێڵاوی کارەکەتەوە ئازار دەدات. نینۆکی چەقیو (نینۆکێک کە دەچێتە ناو گۆشتەوە) ئەو کاتە ڕوودەدات کە گۆشە یان لێواری نینۆکێک بەرەو ناو ئەو پێستە نەرمەی تەنیشتی گەشە دەکات، و Mayo Clinic ئاماژە بەوە دەکات کە زۆر جار دەتوانیت خۆت چاودێریی بکەیت. ئەم ڕێبەرە باس لە چارەسەری سەلامەتی نینۆکی چەقیو لە ماڵەوە، نیشانەکانی هەوکردن، بۆچی نەخۆشیی شەکرە پلانەکە دەگۆڕێت، و کەی پێویستە سەردانی پزیشک بکەیت لە Palm Urgent Care لە San Ysidro دەکات.

هۆکاری نینۆکی چەقیو چییە

زۆربەی جار پەنجە گەورەی پێ تووش دەبێت. Mayo Clinic ئەم هۆکارە باوانە دەژمێرێت:

• پێڵاوێک کە پەنجەکانی پێ تەنگ دەکات یان دەیانگوشێت
• بڕینی نینۆک بە شێوەیەکی زۆر کورت، یان نەبڕینی بە هێڵێکی ڕاست بە پانیی نینۆکەکەدا
• زەبر یان برینێک لە نینۆکی پێ
• نینۆکی سروشتی زۆر چەماوە، یان هەوکردنی نینۆک

هەرزەکاران، کە پێیان زیاتر ئارەق دەکات، و ئەو کەسانەی نەخۆشیی شەکرەیان هەیە یان سووڕی خوێن بۆ پێیان لاوازە، لە مەترسیی زیاتردان. لە San Ysidro، زۆر کەس ڕۆژانی درێژ بە پێوە بەسەر دەبەن، لە ناو فرۆشگا، لە کۆگا، یان بە پیاسە بۆ خاڵی پەڕینەوەی سنوور و گەڕانەوە لێی. چەندین کاتژمێر لە پێڵاوی تەنگدا فشارێکی بەردەوام دەخاتە سەر پەنجەکانی پێ و دەتوانێت لێواری نینۆک بەرەو ناو پێست پاڵ بنێت.

چارەسەری نینۆکی چەقیو لە ماڵەوە: یەکەم چەند ڕۆژ

ئەگەر نەخۆشیی شەکرە، کێشەی دەماری پێ یان سووڕی خوێنی لاوازت نییە، و پەنجەکە هەوی نەکردووە، چاودێریی ماڵەوە یەکەم هەنگاوێکی گونجاوە. Mayo Clinic ئەم هەنگاوانەی خۆچاودێری پێشنیار دەکات:

1. خووساندنی پێ: پێت بۆ ماوەی 10 تا 20 خولەک لە ئاوی شلەتێن و سابووناویدا بخووسێنە، ڕۆژانە 3 تا 4 جار، تا پەنجەکە باشتر دەبێت.
2. لێوارەکە بەرز بکەرەوە. دوای هەر جارێک خووساندن، پارچەیەکی تازەی لۆکە یان دەزووی ددانی مۆمدار بخەرە ژێر ئەو لێوارەی نینۆکەکە کە چەقیوە، تا نینۆکەکە بتوانێت بە سەرووی پێستەوە گەشە بکات.
3. پێستەکە بپارێزە بە ڤازلین (petroleum jelly) و بانداج.
4. بۆشایی بدە بە پەنجەکەت بە لەبەرکردنی پێڵاوی پەنجەکراوە یان سەندەڵ.
5. ئازارەکە کەم بکەرەوە بە ئەسیتامینۆفین (acetaminophen) یان ئایبوپرۆفین (ibuprofen)، ئەگەر ئەو دەرمانانە بۆ تۆ سەلامەتن.

MedlinePlus ئامۆژگاری دەکات کە خۆت هەوڵ نەدەیت بەشە چەقیوەکەی نینۆکەکە ببڕیت و دەریبهێنیت. ئەگەر چاودێریی ماڵەوە سوودی نییە، یان پەنجەکە خراپتر دەبێت، با پزیشک بیپشکنێت.

نیشانەکانی هەوکردنی نینۆکی چەقیو

هەوکردنی پێستی دەوروبەری نینۆک پێی دەگوترێت paronychia (هەوکردنی دەوری نینۆک). MedlinePlus وەسفی ناوچەیەکی ئازاراوی، سوور و ئاوساو لە دەوری نینۆکەکە دەکات، کە زۆر جار بڵقی پڕ لە کێمی لەگەڵدایە. بۆ ئەم حاڵەتانە هەر هەمان ڕۆژ چاودێریی پزیشکی وەربگرە:

• کێم یان شلە لە لێواری نینۆکەکەوە دێتە دەرەوە
• سووربوونەوە یان ئاوسان کە لە سنووری نینۆکەکە تێدەپەڕێت و بڵاو دەبێتەوە
• ئازاری توند یان ئازارێک کە خراپتر دەبێت
• گەرمبوونی پێستی دەوروبەری ناوچە سوورەکە، یان تا

سووربوونەوەیەک کە بەردەوام گەورەتر دەبێت و گەرمیی لەگەڵدایە، دەشێت نیشانەی سێلولایتیس (cellulitis) بێت، کە هەوکردنێکی قووڵتری پێستە.

کەی بچیت بۆ بەشی فریاکەوتن یان پەیوەندی بە 911 بکەیت

MedlinePlus دەڵێت هەوکردنی نینۆک ئەگەر بۆ باقیی لەش بڵاو ببێتەوە، دەتوانێت ببێتە هۆی تا، لەرز، هێڵی سوور بە درێژایی پێست و هەستکردنێکی گشتی بە نەخۆشی. ئەگەر ئەمانەت هەبوو، بچۆ بۆ نزیکترین بەشی فریاکەوتن (ER):

• هێڵی سوور لە پەنجەکەوە بەرەو پێ یان لاق درێژ دەبنەوە
• سووربوونەوە و ئاوسان بە خێرایی بڵاو دەبنەوە، یان پێستەکە بڵق دەکات
• تات هەیە لەگەڵ لەرز، یان هەست بە نەخۆشییەکی زۆر یان خەواڵوویی دەکەیت

بۆ نیشانەکانی سێپسیس (sepsis) پەیوەندی بە 911 بکە، کە CDC (ناوەندەکانی کۆنترۆڵکردن و ڕێگریکردن لە نەخۆشییەکان) بە حاڵەتێکی فریاکەوتنی پزیشکیی مەترسیدار بۆ ژیان دایدەنێت: سەرلێشێواوی، هەناسەتەنگی، لێدانی خێرای دڵ یان لاوازیی نەبز، ئازاری زۆر توند، پێستی شێدار و سارد یان ئارەقاوی، یان تا لەگەڵ لەرزین.

بۆچی نەخۆشیی شەکرە یاساکان دەگۆڕێت

ئەگەر نەخۆشیی شەکرەت هەیە، چارەسەرە ماڵییەکان وەلا بنێ. MedlinePlus دەڵێت ئەو کەسانەی نەخۆشیی شەکرە، کێشەی دەماری پێ، سووڕی خوێنی لاواز یان هەوکردنی دەوری نینۆکیان هەیە، دەبێت یەکسەر پەیوەندی بە پزیشکەوە بکەن. Mayo Clinic هۆکارەکەی ڕوون دەکاتەوە: نەخۆشیی شەکرە دەتوانێت ببێتە هۆی لاوازیی سووڕی خوێن و زیانگەیاندن بە دەمارەکانی پێ، بۆیە تەنانەت نینۆکێکی چەقیویش لەوانەیە بە دروستی چاک نەبێتەوە و هەو بکات. CDC ئەوەش زیاد دەکات کە هەوکردنێکی پێ کە بە چارەسەر باشتر نەبێت دەتوانێت بگاتە بڕینی ئەندام (amputation)، و چارەسەری زوو ئەو مەترسییە بە شێوەیەکی بەرچاو کەم دەکاتەوە.

ئەمە پەیوەندیی ڕاستەوخۆی بە کۆمەڵگاکەمانەوە هەیە. داتاکانی National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases (پەیمانگای نیشتمانیی نەخۆشیی شەکرە و نەخۆشییەکانی هەرس و گورچیلە) نیشانی دەدەن کە لە ئاستی نیشتمانیدا 11.7%ی گەورەساڵانی هیسپانیک (Hispanic) نەخۆشیی شەکرەیان بۆ دەستنیشان کراوە، بە بەراورد لەگەڵ 6.9%ی گەورەساڵانی سپیپێستی ناهیسپانیک. CDC پێشنیار دەکات هەموو ڕۆژێک پێیەکانت بپشکنیت، نینۆکی پێ بە هێڵێکی ڕاست بە پانیدا ببڕیت، هەرگیز بە پێی پەتی ڕێ نەکەیت، و ئەگەر ناتوانیت پێیەکانت ببینیت یان دەستت پێیان ناگات، با پزیشکی پێ (podiatrist) نینۆکەکانت بۆ ببڕێت.

چارەسەری نینۆکی چەقیو لە کلینیک چی لەخۆ دەگرێت

کاتێک چاودێریی ماڵەوە بەس نییە، Mayo Clinic ئەم بژاردانە باس دەکات:

• بەرزکردنەوەی نینۆک. بۆ نینۆکێک کە کەمێک چەقیوە، پزیشکەکە لۆکە، دەزووی ددان یان ڕاگرێک (splint) دەخاتە ژێر لێوارەکەی. نینۆکەکە زۆرجار لە ماوەی 2 تا 12 هەفتەدا بە سەرووی پێستەوە گەشە دەکات.
• چەسپ یان ڕاگری جۆگەیی (gutter splint). چەسپەکە پێستەکە لە نینۆکەکە دوور دەخاتەوە، یان دوای سڕکردنی پەنجەکە، بۆرییەکی زۆر بچووکی لەتکراو دەخرێتە ژێر لێوارەکەوە.
• لابردنی بەشێک لە نینۆک. بۆ پێستی هەوکردوو، ئازار و کێم، پزیشکەکە پەنجەکە سڕ دەکات و بەشە چەقیوەکە لادەبات. گەشەکردنەوەی نینۆکەکە 2 تا 4 مانگ دەخایەنێت.
• لابردنی نینۆک و بنکەی نینۆک. بۆ نینۆکێک کە بەردەوام دەچەقێتەوە، ماددەیەکی کیمیایی، لەیزەر یان ڕێگایەکی تر لەوانەیە ڕێگری بکات لەوەی ئەو بەشە دووبارە گەشە بکاتەوە.

بەپێی MedlinePlus، لابردنی نینۆک بە بەنجی ناوچەیی ئەنجام دەدرێت و زۆرجار کاتژمێرێک یان کەمتر دەخایەنێت. دواتر پێت بەرز ڕادەگریت، پێچانی برینەکە بەپێی ڕێنمایی دەگۆڕیت، پێڵاوی پەنجەکراوە یان فراوان لەبەر دەکەیت، و بە ئەگەری زۆر لە ماوەی یەک تا دوو هەفتەدا دەگەڕێیتەوە سەر چالاکییە ئاساییەکانت.

لە Palm Urgent Care لە San Ysidro، پزیشک دەتوانێت پەنجەکە بپشکنێت، بزانێت هەوکردنی هەیە یان نا، و ئەگەر پێویست بوو دژەبەکتریا (antibiotics) بنووسێت. کلینیکەکە هەروەها کردارە پزیشکییە بچووکەکان پێشکەش دەکات؛ پێشوەخت پەیوەندی بکە بۆ دڵنیابوونەوە لەوەی کام کردار لەم لقە بەردەستە. ئەگەر پێویستت بە لابردنی نینۆک هەیە یان نینۆکەکە هەر دووبارە بە چەقیوی گەشە دەکاتەوە، پرسیار دەربارەی ڕەوانەکردن بۆ پزیشکی پێ (podiatrist) بکە. ڕێبەرەکەمان بۆ سەردانی چاودێریی بەپەلە بێ کاتی پێشوەخت ڕوونی دەکاتەوە چاوەڕێی چی بکەیت.

چۆن ڕێگری لە دووبارەبوونەوەی بکەیت

Mayo Clinic و MedlinePlus چەند خوویەکی سادە پێشنیار دەکەن:

• بە هێڵێکی ڕاست بە پانیدا بیبڕە بە نینۆکبڕێکی پاک و تیژ، و گۆشەکان خڕ مەکەرەوە. لە کاتی پێدیکیۆریشدا داوای هەمان شت بکە.
• درێژییەکی مامناوەند بهێڵەرەوە، هاوتای سەری پەنجەکانی پێ. نینۆکی زۆر کورتکراو ڕێگە دەدات فشاری پێڵاو بیانخاتە ناو پێستەوە.
• پێڵاوێک لەبەر بکە کە بۆشایی بۆ پەنجەکانت هەبێت، هەروەها پێڵاوی پارێزەر وەک پێڵاوی سەرپۆڵا کاتێک کارەکەت پەنجەکانت دەخاتە مەترسییەوە.
• پێیەکانت پاک و وشک ڕابگرە، و ئەگەر نەخۆشیی شەکرەت هەیە ڕۆژانە بیانپشکنە.

پرسیارە باوەکان

چۆن نینۆکی چەقیو لە ماڵەوە چارەسەر دەکرێت؟

وەک Mayo Clinic ئامۆژگاری دەکات، پێت بۆ ماوەی 10 تا 20 خولەک لە ئاوی شلەتێن و سابووناویدا بخووسێنە، ڕۆژانە 3 تا 4 جار، پاشان لۆکەی تازە یان دەزووی ددانی مۆمدار بخەرە ژێر لێوارە چەقیوەکە. خۆت نینۆکەکە مەبڕە و دەری مەهێنە.

چۆن بزانم نینۆکە چەقیوەکەم هەوی کردووە؟

کێم، سووربوونەوە یان ئاوسانی بڵاوبووەوە، ئازارێک کە خراپتر دەبێت، گەرمی لە دەوری پەنجەکە یان تا، ئاماژەن بۆ هەوکردن. هێڵی سوور کە بەرەو سەرەوەی پێ دەڕۆن، لەرز یان هەستکردن بە نەخۆشییەکی زۆر، مانای ئەوەیە کە لەوانەیە هەوکردنەکە بڵاو ببێتەوە و پێویستی بە چاودێریی فریاکەوتن هەیە.

ئەگەر نەخۆشیی شەکرەم هەبێت، دەبێت بۆ نینۆکی چەقیو سەردانی پزیشک بکەم؟

بەڵێ. MedlinePlus ئامۆژگاریی ئەو کەسانە دەکات کە نەخۆشیی شەکرە، سووڕی خوێنی لاواز یان کێشەی دەماری پێیان هەیە، یەکسەر پەیوەندی بە پزیشکەوە بکەن، و Mayo Clinic ئاماژە بەوە دەکات کە نەخۆشیی شەکرە دەتوانێت ڕێگە نەدات برینێکی بچووکی پێ بە دروستی چاک ببێتەوە، بۆیە دەشێت هەو بکات.

دەتوانم بێ کاتی پێشوەخت بۆ نینۆکی چەقیو سەردانی چاودێریی بەپەلە بکەم؟

بەڵێ. Palm Urgent Care لە San Ysidro سەردانی بێ کاتی پێشوەخت وەردەگرێت. پزیشک دەتوانێت هەوکردن بپشکنێت و ڕوونی بکاتەوە کە ئایا پێویستت بە کردارێکی پزیشکی بۆ نینۆکەکە هەیە یان ڕەوانەکردن بۆ پزیشکی پێ.

دوای لابردنی بەشێک لە نینۆکی پێ، چەند دەخایەنێت تا دووبارە گەشە دەکاتەوە؟

Mayo Clinic و MedlinePlus دەڵێن گەشەکردنەوە 2 تا 4 مانگ دەخایەنێت. زۆربەی خەڵک لە ماوەی یەک تا دوو هەفتەدا دەگەڕێنەوە سەر چالاکییە ئاساییەکانیان.

لە San Ysidro با پەنجەکەت بپشکنرێت

ئەگەر چاودێریی ماڵەوە سوودی نییە، نیشانەکانی هەوکردن دەبینیت، یان نەخۆشیی شەکرەت هەیە، ڕێنماییی چارەسەری نینۆکی چەقیو لە پزیشکێک وەربگرە. Palm Urgent Care لە ناونیشانی 601 E San Ysidro Blvd #170 دایە، لە کۆمەڵگای سنووری لە تەنیشت San Ysidro Port of Entry (دەروازەی سنووریی San Ysidro)، و بە گەرمی پێشوازی لە سەردانی بێ کاتی پێشوەختی خێزانە ناوخۆییەکان و ئەو کرێکارانە دەکات کە بۆ کار سنوور دەبەزێنن. زۆرێک لەو کەسانەی بە ئیسپانی قسە دەکەن ئەم کێشەیە بە uña enterrada دەناسن؛ MedlinePlus ڕێبەرەکەی بە زمانی ئیسپانی بە ناوی Uña del pie encarnada پێشکەش دەکات، و پەڕەی لقەکەشمان لە ڕێگەی لیستی زمانەکانی ماڵپەڕەکەوە بە ئیسپانی بەردەستە. بۆ ڕێنماییی گەیشتن، کاتژمێرەکانی ئێستای کارکردن و پرسیارەکانی پەیوەست بە بیمە، سەردانی پەڕەی لقی San Ysidro بکە، یان سەیری هەموو خزمەتگوزارییەکانی Palm Urgent Care بکە.

ئەم بابەتە تەنها بۆ زانیاریی گشتییە و جێگرەوەی ئامۆژگاریی پزیشکیی پسپۆڕێکی تەندروستیی مۆڵەتدار نییە.