پرژانی ڕۆنی گەرم، دەسکی گەرمی مەنجەڵێک، کوپێک چا کە دەستێکی بچووک لەسەر مێزەکە ڕای دەکێشێت. سووتانی چێشتخانە لە چەند چرکەیەکدا ڕوو دەدات، و چەند خولەکی دواتر زۆر گرنگن. ئەم ڕێبەرەی فریاکەوتنی سەرەتایی سووتانی چێشتخانە ڕوونی دەکاتەوە کە یەکسەر چی بکەیت، کام چارەسەرە ماڵەکییانە بەکار نەهێنیت، و چۆن بزانیت ئایا سووتانێک دەکرێت لە ماڵەوە چارەسەر بکرێت، پێویستی بە سەردانی Palm Urgent Care لە Magnolia Avenue لە El Cajon هەیە، یان پێویستی بە بەشی فریاکەوتنی نەخۆشخانەیە.
سووتانە باوەکانی چێشتخانە لە ماڵە خێزانییە قەرەباڵغەکاندا
لە زۆرێک لە ماڵەکانی East County، لەوانەش ئەو ماڵانەی چەند نەوە پێکەوە تێیدا دەژین، چێشتخانە قەرەباڵغترین ژووری ماڵە، و زۆرجار سوورکردنەوە، کوڵاندن و چای گەرم هەموو لە یەک کاتدا بەڕێوە دەچن. ئەو گەڕەکانەی دەوروبەری Magnolia Avenue کۆمەڵگەی عەرەبیزمان و کلدانیی El Cajon و زۆرێک لە خێزانە کارکەرەکان لەخۆ دەگرن. لە هەر ماڵێکدا بێت، چێشتخانەیەکی پڕ واتە دەرفەتی زیاتر بۆ سووتان.
Mayo Clinic ئاماژە بەوە دەکات کە ئەو برینداربوونانەی پەیوەستن بە چێشتخانەوە، لە خواردنەوە گەرمەکان، شۆربا و ئەو خواردنانەی لە مایکرۆوەیڤدا گەرم کراونەتەوە، بە تایبەتی لە نێو منداڵاندا باون، و منداڵانی زۆر بچووک ناتوانن خۆیان لە سەرچاوەکانی گەرما دوور بخەنەوە. Mayo Clinic ئەوەش زیاد دەکات کە ئەو بەساڵاچووانەی تووشی دیمێنشیا (خەرفان) بوون ئەگەری زیاتریان هەیە بە خواردنەوەی گەرم، چەوریی خواردن و ڕۆنی چێشتلێنان بسووتێن.
فریاکەوتنی سەرەتایی سووتانی چێشتخانە: ئاوی فێنک، نەک سەهۆڵ یان کەرە
بۆ سووتانێکی سووک بە ڕۆنی گەرم، تاوە، یان شلەی گەرم، ڕێنماییەکانی فریاکەوتنی سەرەتایی Mayo Clinic ئەمانە پێشنیار دەکەن:
- سووتانەکە فێنک بکەرەوە. شوێنەکە بۆ نزیکەی 10 خولەک لە ژێر ئاوی ڕەوانی فێنک، نەک سارد، ڕابگرە. ئەگەر سووتانەکە لەسەر ڕووخسار بوو، لەبری ئەوە پەڕۆیەکی تەڕی فێنک بخەرە سەری.
- ئەنگوستیلە و شتە تەنگەکان لاببە. پێش ئەوەی شوێنە سووتاوەکە بئاوسێت، بە نەرمی ئەنگوستیلە یان هەر شتێکی تەنگ لە دەوروبەریدا دابکەنە. ئەو جلانەی بە پێستەوە نووساون ڕامەکێشە.
- سووتانەکە دابپۆشە. باندێجێکی پاک و شل بەکار بهێنە بۆ پاراستنی شوێنەکە و کەمکردنەوەی ئازار.
- ئازارەکە سووک بکە. ئازارشکێنێکی بێ ڕەچەتە وەک ئایبوپرۆفین (ibuprofen) یان ئەسیتامینۆفین (acetaminophen) دەتوانێت یارمەتیدەر بێت. پەیڕەوی ڕێنماییەکانی سەر پاکەتەکە بکە، بە تایبەتی بۆ منداڵان.
- لە کاتی چاکبوونەوەدا پێستەکە شێدار بکە. دوای ئەوەی سووتانەکە فێنک بووەوە و دەستی بە چاکبوونەوە کرد، لۆشنێک کە ئەلۆڤێرا (aloe vera) یان کەرەی کاکاوی تێدابێت دەتوانێت پێست ئارام بکاتەوە و ڕێگری لە وشکبوونی بکات.
ئەوەی نابێت بیکەیت
- سەهۆڵ یان ئاوی سەهۆڵاو بەکار مەهێنە. ئەکادیمیای ئەمریکیی پزیشکیی منداڵان (AAP) ئامۆژگاری دەکات کە سەهۆڵ بەکار نەهێنرێت چونکە لەوانەیە چاکبوونەوە دوا بخات، و MedlinePlus ئاوی فێنک یان خۆشۆردن لە ئاوی فێنکدا پێشنیار دەکات، نەک ئاوی سەهۆڵاو.
- کەرە، ڕۆن یان چارەسەری ماڵەکی بەکار مەهێنە. AAP ئاگاداری دەدات کە نابێت کەرە، چەوری، خەردەل یان پودر لەسەر سووتان دابنرێت، و MedlinePlus ئامۆژگاری دەکات کە ڕۆن، کەرە یان هیچ چارەسەرێکی ماڵەکی لەسەر سووتانی سەخت دانەنرێت. ئاوی فێنک هەنگاوی یەکەمی سەلامەتترە.
- بڵقەکان مەتەقێنە. بڵقەکان پێست لە هەوکردن دەپارێزن. ئەگەر یەکێکیان تەقی، Mayo Clinic ئامۆژگاری دەکات کە بە نەرمی بە ئاو پاک بکرێتەوە و مەڵهەمی ئەنتیبایۆتیکی لێ بدرێت.
- سووتانەکە مەساوە. بەپێی AAP، ساوین دەتوانێت بڵقبوون زیاتر بکات.
چۆن بزانیت سووتانێک چەند قووڵە
قووڵیی سووتان دیاری دەکات کە دواتر چی دەکرێت. Mayo Clinic سێ پلە باس دەکات:
- پلەی یەکەم (ڕووکەش): تەنها چینی دەرەوەی پێست دەگرێتەوە و دەبێتە هۆی ئازار و سووربوونەوە یان گۆڕانی تری ڕەنگی پێست.
- پلەی دووەم (ئەستووریی بەشەکی): دەگاتە چینی دووەمی پێست و لەوانەیە ببێتە هۆی ئاوسان، پێستی سوور، سپی یان پەڵەپەڵە، بڵق و ئازارێکی توند. جۆرە قووڵەکانی دەتوانن شوێنەواری برین بەجێ بهێڵن.
- پلەی سێیەم (ئەستووریی تەواو): هەموو چینەکانی پێست و هەندێک جار چەوری و ماسولکەی ژێریشی دەگرێتەوە. لەوانەیە ڕەش، قاوەیی، سپی یان وەک چەرم دەربکەوێت. لەبەر ئەوەی دەمارەکان دەکرێت تێک بچن، لەوانەیە ئازار کەم بێت یان هەر نەبێت.
سووتانی بێ ئازار هەمیشە سووک نییە. Mayo Clinic ئاماژە بەوە دەکات کە نیشانەکانی سووتانی توند لەوانەیە یەک تا دوو ڕۆژی پێ بچێت تا دەردەکەون، بۆیە بەردەوام چاودێریی شوێنەکە بکە.
ئەو سووتانانەی پێویستیان بە سەردانی کلینیک هەیە
بەپێی Mayo Clinic، سووتانە بچووکەکانی شلەی گەرم زۆرجار دەتوانرێت بە فریاکەوتنی سەرەتایی چارەسەر بکرێن. بەڵام ئەگەر ئەمانەت تێبینی کرد، پەیوەندی بە پسپۆڕێکی تەندروستییەوە بکە:
- سووتان یان بڵقێک کە پانییەکەی لە 2 ئینج (نزیکەی 5 سانتیمەتر) زیاتر بێت
- نیشانەکانی هەوکردن، وەک دەرچوونی شلە، هێڵ (خەت) کە لە برینەکەوە درێژ دەبنەوە، یان تا
- سووتان یان بڵقێک کە لە ماوەی دوو هەفتەدا چاک نەبووبێتەوە
- نیشانەی نوێ کە ناتوانیت هۆکارەکەیان ڕوون بکەیتەوە
- هەر سووتانێک لە کەسێکدا کە نەخۆشیی شەکرەی هەیە
- سووتانێکی قووڵ لە کاتێکدا کە لە پێنج ساڵی ڕابردوودا دەرزیی کزازت (تێتانۆس) لێ نەدرابێت (لەوانەیە دەرزیی بەهێزکەر پێویست بێت)
بۆ منداڵان، AAP ئامۆژگاری دەکات کە بۆ هەر سووتانێک کە لە سووتانی ڕووکەش زیاتر بێت، یان ئەگەر سووربوونەوە و ئازار زیاتر لە چەند کاتژمێرێک بەردەوام بوو، پەیوەندی بە پزیشکی منداڵانەوە بکرێت.
ئەم حاڵەتە نێوەندانە ئەو شوێنەن کە چاودێریی بەپەلە بۆیان گونجاوە. لە کلینیکی El Cajon Magnolia چاودێریی بێ نۆرەگرتن بۆ برینداربوونە سووکەکان پێشکەش دەکەین، کە تێیدا پزیشکێک دەتوانێت سووتانەکە بپشکنێت، قووڵییەکەی هەڵبسەنگێنێت و ئامۆژگاریت بکات دەربارەی چاودێریی ماڵەوە. دڵنیا نیت کام شوێن گونجاوە؟ ڕێبەرەکەمان دەربارەی چاودێریی بەپەلە بەراورد بە بەشی فریاکەوتن دەتوانێت یارمەتیت بدات.
ئەو سووتانانەی یەکسەر پێویستیان بە بەشی فریاکەوتن (ER) هەیە
بۆ سووتانێکی گەورە پەیوەندی بە 911 بکە یان بڕۆ بۆ نزیکترین بەشی فریاکەوتنی نەخۆشخانە. Mayo Clinic لە پوختەی گشتیی سووتان و ڕێبەری فریاکەوتنی سەرەتاییی خۆیدا ئەم نیشانە ئاگادارکەرەوانە دەخاتە ڕوو:
- سووتانێکی قووڵ، یان پێستێک کە وشک و وەک چەرم، ڕەشهەڵگەڕاو، یان پەڵەپەڵەی سپی، قاوەیی یان ڕەش دەربکەوێت
- سووتانێک کە پانییەکەی لە 3 ئینج (نزیکەی 8 سانتیمەتر) گەورەتر بێت
- سووتان لەسەر دەستەکان، پێیەکان، ڕووخسار، مل، ناوگەڵ، سمت یان جومگەیەکی سەرەکی، یان سووتانێک کە بە تەواوی دەوری باسک یان قاچێک بگرێت
- سووتانێک کە زۆر بە خێرایی دەست بە ئاوسان دەکات
- هەر هەڵمژینێکی دووکەڵ، وەک لە ئاگرگرتنی چێشتخانەدا
- هەر سووتانێکی کارەبایی، و سووتانە کیمیاییە گەورەکان
MedlinePlus هەروەها ئامۆژگاری دەکات کە پەیوەندی بە 911 بکرێت بۆ سووتانێک کە نزیکەی بە قەبارەی لەپی دەستی کەسەکە یان گەورەتر بێت، کاتێک دڵنیا نیت سووتانەکە چەند مەترسیدارە، یان بۆ نیشانەکانی شۆک، کە Mayo Clinic بە پێستی فێنک و شێدار، نەبزی لاواز و هەناسەدانی ناقووڵ وەسفیان دەکات. بۆ یارمەتیدان لە ڕێگرتن لە شۆک، ئەگەر کەسەکە برینی سەر، مل، پشت یان قاچی نەبێت، MedlinePlus ئامۆژگاری دەکات کە بە ڕاستی ڕایبکشێنیت، قاچەکانی نزیکەی 12 ئینچ (30 سانتیمەتر) بەرز بکەیتەوە و بە پاڵتۆیەک یان بەتانییەک دایبپۆشیت.
تەنانەت سووتانێکی بچووکیش لەوانەیە پێویستی بە چاودێریی فریاکەوتن هەبێت ئەگەر چاوەکان، دەم، دەستەکان یان کۆئەندامی زاوزێ بگرێتەوە، و لەوانەیە ساوایان و بەساڵاچووان بۆ سووتانی سووکیش پێویستیان پێی بێت. لە کاتی چاوەڕوانیی یارمەتیدا، شوێنەکە بە شلی بە پەڕۆیەکی پاک و وشک دابپۆشە و شتە تەنگەکان لاببە. سووتانێکی توند مەخەرە ناو ئاوی سارد، چونکە MedlinePlus ئاگاداری دەدات کە ئەمە دەتوانێت ببێتە هۆی شۆک.
سەلامەتی لە سووتانی شلەی گەرم لەگەڵ منداڵان و چای گەرم
چەند خوویەک کە Mayo Clinic و AAP پێشنیاری دەکەن، لە چێشتخانەیەکی قەرەباڵغدا جیاوازییەکی گەورە دروست دەکەن:
- لە کاتی چێشتلێنان لەسەر تەباخ یان هەڵگرتنی خواردنەوەیەکی گەرمدا منداڵ لە باوەش مەگرە.
- دەسکی مەنجەڵەکان بەرەو پشتی تەباخەکە وەرگێڕە، یان لەسەر چاوە پشتەوەکانی تەباخ چێشت لێبنێ.
- قۆریی چا، کوپی قاوە و شۆربای گەرم لە دەستڕەسی منداڵان دوور بخەرەوە.
- هەرگیز خواردن لەسەر تەباخ بە بێ چاودێری بەجێ مەهێڵە.
- منداڵانی بچووک لە مایکرۆوەیڤ دوور بخەرەوە، و ئەو خواردنەی لە مایکرۆوەیڤدا گەرم کراوە باش تێکبدە بۆ ئەوەی گەرماکەی بە یەکسانی بڵاو ببێتەوە.
- پێش ئەوەی خواردن بدەیت بە منداڵ پلەی گەرمییەکەی بپشکنە، و شووشەی شیری ساوا لە مایکرۆوەیڤدا گەرم مەکەرەوە.
- بە جلی فش و شل چێشت لێمەنێ کە لەوانەیە لەسەر تەباخەکە ئاگر بگرن.
پرسیارە باوەکان
ئایا دەبێت بڵقی سووتان بتەقێنم؟
نەخێر. بڵقەکان یارمەتی پاراستن لە هەوکردن دەدەن. ئەگەر یەکێکیان تەقی، بە نەرمی بە ئاو پاکی بکەرەوە، مەڵهەمی ئەنتیبایۆتیکی لێ بدە و بە شلی بە باندێجێکی پاک دایبپۆشە.
بڵقی سووتان کەی پێویستی بە پزیشکە؟
سەردانی پزیشک بکە ئەگەر سووتانەکە یان بڵقەکە پانییەکەی لە 2 ئینج زیاتر بێت، نیشانەکانی هەوکردنی وەک دەرچوونی شلە، هێڵ یان تا پیشان بدات، یان لە ماوەی دوو هەفتەدا چاک نەبووبێتەوە.
ئایا چاودێریی بەپەلە دەتوانێت سووتانی پلەی دووەم چارەسەر بکات؟
زۆرجار بەڵێ، ئەگەر سووتانەکە بچووک بێت و لەسەر ڕووخسار، مل، چاوەکان، دەم، دەستەکان، پێیەکان، کۆئەندامی زاوزێ، ناوگەڵ، سمت یان جومگەیەکی سەرەکی نەبێت. سووتانی گەورە، قووڵ، کارەبایی یان کیمیایی شوێنیان بەشی فریاکەوتنی نەخۆشخانەیە.
ئەگەر منداڵەکەم بە چای گەرم سووتا چی بکەم؟
یەکسەر سووتانەکە لە ژێر ئاوی ڕەوانی فێنکدا فێنک بکەرەوە، هەر شتێکی تەنگ لە نزیک سووتانەکە لاببە و بە شلی بە پەڕۆیەکی پاک دایبپۆشە. بۆ هەر سووتانێک کە لە سووتانی ڕووکەش مەترسیدارتر بێت، یان ئەگەر سووربوونەوە و ئازار زیاتر لە چەند کاتژمێرێک بەردەوام بوو، پەیوەندی بە پزیشکی منداڵەکەتەوە بکە. بۆ سووتانێکی گەورە یان سووتان لەسەر ڕووخسار، دەستەکان، دەم یان کۆئەندامی زاوزێ بڕۆ بۆ بەشی فریاکەوتن (ER). لەوانەیە ساوایان تەنانەت بۆ سووتانێکی سووکیش پێویستیان بە چاودێریی فریاکەوتن هەبێت.
پشکنینی سووتان لە El Cajon
فریاکەوتنی سەرەتایی باشی سووتانی چێشتخانە بە ئاوی فێنک دەست پێ دەکات و بەوە کۆتایی دێت کە بزانیت کەی سووتانێک پێویستی بە چاودێریی زیاتر هەیە. ئەگەر سووتانێک چاک نابێتەوە یان دەتەوێت بپشکنرێت، سەردانی Palm Urgent Care بکە لە 436 S Magnolia Ave, Suite 101، لە El Cajon. بۆ کاتەکانی کار، ڕێنمایی گەیشتن و زانیاریی بیمە سەیری پەڕەی شوێنی Magnolia بکە، هەروەها لیستی تەواوی خزمەتگوزارییەکانی چاودێریی بەپەلەمان ببینە.
ئەم بابەتە تەنها بۆ زانیاریی گشتییە و جێگەی ئامۆژگاریی پزیشکیی پزیشکێکی مۆڵەتدار ناگرێتەوە.