ئەگەر لە San Ysidro دەژیت یان کار دەکەیت، بەگشتی ئەم بۆنە دەناسیت: بۆنێکی قورسی وەک هێلکەی گەنیو کە لە دۆڵی ڕووباری Tijuana وە دێت، و زۆرجار دوای تاریکبوون لە خراپترین ئاستیدایە. سەرئێشە، دڵتێکهەڵاتن، وروژانی چاو و کۆکەیەک کە قوڕگ دەخورێنێت لە باوترین نیشانەکانی بۆنی ئاوەڕۆن کە دراوسێکان باسی دەکەن. لێرەدا ڕوونی دەکەینەوە کە ئەم بۆنە لە چییەوە سەرچاوە دەگرێت، کێ پێویستی بە ئاگاداریی زیاترە، چۆن ماڵەکەت بپارێزیت، و کەی بێ وادە سەردانمان بکەیت یان پەیوەندی بە 911 بکەیت.
هۆکاری ئەم بۆنە چییە و بۆچی گرنگە
ئەم بۆنە بە شێوەیەکی سەرەکی لە هایدرۆجین سەلفایدەوە دێت، گازێکی بێڕەنگ کە لە کاتی شیبوونەوەی ئاوە پیسە چارەسەرنەکراوەکاندا دەردەچێت. Agency for Toxic Substances and Disease Registry (ATSDR) (ئاژانسی تۆمارکردنی ماددە ژەهراوییەکان و نەخۆشییەکان) ئاماژە بەوە دەکات کە خەڵک دەتوانن لە ئاستێکی زۆر نزمدا بۆنی بکەن، و لەبەر ئەوەی لە هەوا قورسترە، مەترسیی ڕووبەڕووبوونەوە لە نزیک ڕووی زەوی و لە شوێنە داخراوەکاندا زیاترە.
لە ڕاوێژێکی تەندروستیدا کە بۆ وەرگرتنی ڕاوبۆچوونی گشتی بڵاوکرایەوە، ATSDR داتاکانی هەوای دەرەوەی چوار وێستگەی چاودێریی ناو دۆڵەکەی پشکنی. ئەنجامەکەی ئەوە بوو کە هایدرۆجین سەلفاید لە یەکێک لە وێستگەکاندا، و بە ئەگەری زۆر لە وێستگەیەکی دووەمیش لە قوتابخانەی Berry Elementary School لە Nestor، بۆ ماوەی کورت گەیشتووەتە ئاستێک کە دەتوانێت زیان بە تەندروستی بگەیەنێت، و ATSDR ئەمە وەک مەترسییەک بۆ تەندروستیی گشتی پۆلێن دەکات. کاریگەرییە ئەگەرییەکان بریتین لە سەرئێشە، وشکبوونی لووت و قوڕگ، و لەوانەیە قورسیی هەناسەدان لای کەسانی هەستیار. چاوەڕوان ناکرێت ڕووبەڕووبوونەوەی درێژتر (14 ڕۆژ یان زیاتر) کاریگەریی زیاتر لە هی ئەو بەرزبوونەوە کورتانە زیاد بکات، هەرچەندە نیشانەکانی پەیوەست بە بۆنەکە دەتوانن بەردەوام بن.
لە ڕاپرسییەکی ماڵ بە ماڵدا کە CDC (ناوەندەکانی کۆنترۆڵ و ڕێگرتن لە نەخۆشییەکان) و کاونتی لەسەر خێزانەکانی South Bay ئەنجامیان دا، و بە CASPER ناسراوە، 69 لە سەدی خێزانەکان وتیان بەلایەنی کەمەوە یەکێک لە ئەندامەکانیان بەهۆی قەیرانی ئاوەڕۆوە نیشانەی هەبووە. لەو کەسانەی کە بۆنی ئاوەڕۆیان دەکرد، نزیکەی 70 لە سەدیان وتیان بۆنەکە بە شەو لە هەموو کاتێک بەهێزترە. بۆ ئەو کرێکارانەی سنوور دەبڕن و پێش بەرەبەیان لە ماڵ دەردەچن یان درەنگ دەگەڕێنەوە، ئەم کاتە گرنگە.
نیشانەکانی بۆنی ئاوەڕۆ کە پەیوەستن بە هایدرۆجین سەلفایدەوە
هەر کەسێک بە شێوەیەکی جیاواز کاردانەوەی هەیە. County of San Diego (کاونتیی San Diego) ڕوونی دەکاتەوە کە کاریگەرییەکە بەندە بە بڕی ئەو گازەی هەیە، ئاستی هەستیاریی تۆ، ئەندازەی چالاکییەکەت و ماوەی ڕووبەڕووبوونەوەت. بۆنکردنی ئەم بۆنە هەمیشە واتای ئەوە نییە کە نەخۆشت دەخات. کاتێک نیشانەکان دەردەکەون، کاونتی و ATSDR ئەمانە دەژمێرن:
- سەرئێشە
- دڵتێکهەڵاتن یان تێکچوونی گەدە
- وروژانی چاو، لووت و قوڕگ، گیرانی لووت، گڕبوونی دەنگ یان قوڕگئێشە
- کۆکە، گوشرانی سنگ یان هەناسەتەنگی
- ماندوویی، لاوازیی یادەوەری یان کێشەی هاوسەنگی
- فشاری دەروونی یان بێزاری
خێزانەکانی ڕاپرسیی CASPER زیاتر لە هەر شتێکی تر باسی سەرئێشە، دڵتێکهەڵاتن یان تێکچوونی گەدە، کۆکە و وروژانی قوڕگیان کرد، هەر بۆیە ئەوەندە زۆر لە دراوسێکان بۆنی هێلکەی گەنیو بە سەرئێشە و دڵتێکهەڵاتنەوە دەبەستنەوە.
بەشە دڵنیاکەرەوەکە ئەمەیە: San Diego County Air Pollution Control District (APCD) (ناوچەی کۆنترۆڵی پیسبوونی هەوای کاونتیی San Diego) دەڵێت چاوەڕوان دەکرێت نیشانەکانی بۆنی ئاوەڕۆ نەمێنن کاتێک بۆنەکە نامێنێت یان کاتێک ناوچەکە بەجێدەهێڵیت، و هیچ بەڵگەیەکی زانستی نییە کە بۆنەکە کاریگەریی تەندروستیی بەردەوام دروست بکات. کاریگەرییە تەندروستییە درێژخایەنەکانی ئاوەڕۆی ڕووباری Tijuana هێشتا لە ژێر لێکۆڵینەوەدان، لەوانە هاوبەشییەکی کاونتی لەگەڵ UC San Diego.
ئاگادارییەک: لووتت ئاگادارکەرەوەیەکی متمانەپێکراو نییە. OSHA (ئیدارەی سەلامەتی و تەندروستیی کار) ئاگادار دەکاتەوە کە لە چڕیی بەرزدا خەڵک دەتوانن لە ماوەی چەند خولەکێکدا توانای بۆنکردنی هایدرۆجین سەلفاید لەدەست بدەن. منداڵان لە جۆگەکانی ڕێڕەوی ئاو، بۆرییەکانی ژێر ڕێگا و ئاوەڕۆکانی ئاوی باران دوور بخەرەوە، چونکە ئەم گازە قورسە دەتوانێت لەوێ کۆببێتەوە.
کێ هەستیارترە: ڕەبۆ، منداڵان و بەساڵاچووان
کاونتی و APCD هەردووکیان دەڵێن نیشانەکان دەتوانن لای ئەو کەسانەی ڕەبۆ، نەخۆشیی درێژخایەنی بەربەستبوونی سییەکان (COPD) یان نەخۆشیی دڵیان هەیە توندتر یان زیاتر دووبارە بن. OSHA ئاماژە بەوە دەکات کە هایدرۆجین سەلفاید دەتوانێت لای هەندێک کەسی تووشبوو بە ڕەبۆ ڕێڕەوەکانی هەوا تەسک بکاتەوە.
سەبارەت بە منداڵان، بەڵگەکان کەمترن. ATSDR دەڵێت زانیارییەکی زۆر کەم هەیە دەربارەی ئەوەی هایدرۆجین سەلفاید چۆن کار دەکاتە سەر منداڵان. کاونتی ئامۆژگاری دەکات کە منداڵانی تووشبوو بە کێشەی هەناسەدان یان دڵ زیاتر لە مەترسیدان و لەوانەیە پێویستیان بە ڕێوشوێنی پارێزگاریی زیاتر بێت، وەک یاریکردنی کەمتر لە دەرەوە کاتێک بۆنەکە بەهێزە.
بەساڵاچووانی تووشبوو بە نەخۆشیی دڵ یان سی دەکەونە هەمان گرووپی مەترسیی بەرزەوە، و بەرنامەی پاڵێوەری هەوای بێبەرامبەری APCD پێشینەیی لە هەڵسەنگاندندا دەدات بەو خێزانانەی منداڵ و گەورەساڵانی سەروو 65 ساڵیان تێدایە. ئەگەر کەسێک لە ماڵەوە ڕەبۆ یان COPD ی هەبێت، هەر کاتێک بۆنەکان هەبوون دەرمانی فریاکەوتنەکەی لە نزیک و بەردەستدا دابنێ.
هەنگاوەکان بۆ پاراستنی ماڵەکەت
ڕێنماییەکانی تەندروستیی گشتیی کاونتی ئەم هەنگاوانە پێشنیار دەکەن کاتێک بۆنەکە بێزارکەرە:
- کاتی مانەوە لە دەرەوە کەم بکەرەوە کاتێک بۆنەکە بەهێزە، بەتایبەتی چالاکیی قورس و ماندووکەر.
- دەرگا و پەنجەرەکان داخراو بهێڵەوە تا بۆنەکان مابن، پاشان کە هەوا باشتر بوو ماڵەکەت هەوادار بکە.
- هەوای ناوەوە بسووڕێنە بە پانکە، یان ئامێری فێنککەرەوە لەسەر دۆخی سووڕاندنەوەی هەوای ناوەوە کار پێ بکە.
- پاڵێوەری هەوای گونجاو بەکاربهێنە. ئامێرێک کە فلتەری HEPA و هەروەها خەڵوزی چالاککراو و پۆتاسیۆم پێرمەنگەناتی تێدابێت بەتایبەتی بۆ بۆنی هایدرۆجین سەلفاید کاریگەرە.
- هەڵمژەر و دەرمانەکانی تری فریاکەوتن لە بەردەستدا بهێڵەوە بۆ هەر کەسێک کە ڕەبۆ، COPD یان نەخۆشییەکی درێژخایەنی تری سیی هەیە.
بەرنامەی Air Improvement Relief Effort (AIRE) ی APCD (بەرنامەی هەوڵی باشترکردنی هەوا) پاڵێوەری هەوای بێبەرامبەر پێشکەشی خێزانە شایستەکان دەکات، لەوانە زۆربەی San Ysidro، تا ئەو کاتەی بەردەست بن. APCD هەروەها ئامێرێکی چاودێریکردنی هایدرۆجین سەلفاید لە Fire Station 29 (وێستگەی ئاگرکوژێنەوەی ژمارە 29) لە San Ysidro کار پێ دەکات، خوێندنەوەکان لە ئینتەرنێت بڵاو دەکاتەوە، و ئاگادارکردنەوە بە ئیمەیڵ یان نامەی تێکست دەنێرێت کاتێک ئاستەکان لە 30 بەش لە ملیارد تێدەپەڕن. ڕێنماییەکانی بۆ کۆمەڵگە بە ئینگلیزی و ئیسپانی بڵاوکراونەتەوە.
فشارە دەروونییەکەش ڕاستەقینەیە: 59 لە سەدی خێزانەکان لە ڕاپرسییەکەی کاونتیدا وتیان فشاری دەروونیی گشتییان زیادی کردووە. ئەگەر نیگەرانی یان دڵتەنگی لە توانات زیاتر بوو، پەیوەندی بە 988 بکە، Suicide & Crisis Lifeline (هێڵی یارمەتیی خۆکوژی و قەیران).
کەی بێ وادە سەردانمان بکەیت و کەی پەیوەندی بە 911 بکەیت
پەیوەندی بە 911 بکە یان بڕۆ بۆ نزیکترین بەشی فریاکەوتن ئەگەر:
- کێشەی هەناسەدان لەناکاو دەست پێ بکات یان قسەکردن قورس بکات (MedlinePlus)
- کەسێک هەناسەی بوەستێت یان هۆشی لەدەست بدات
- لێو یان دەموچاو ڕەنگیان بەرەو شین بڕوات، یان خەواڵوویی یان سەرلێشێوان هەبێت (MedlinePlus)
- هەناسەتەنگیی توند لە کاتی پشوودا، قورسیی زۆر لە هەناسەدان یان لێدانی زۆر خێرای دڵ
- فشارێکی پڕۆکێنەر و گوشەر لەسەر سنگ، یان ئازارێک کە بڵاو دەبێتەوە بۆ شەویلگە، باڵی چەپ یان نێوان هەردوو پەڕەی شان (MedlinePlus)
ئەم نیشانانە دەتوانن هۆکاری تریان هەبێت، بۆیە چاوەڕێ مەکە تا بڕیار بدەیت ئایا بۆنەکە هۆکارەکەیە یان نا.
بێ وادە بۆ پشکنین سەردانمان بکە ئەگەر:
- سەرئێشە، دڵتێکهەڵاتن یان وروژانی چاو و قوڕگ بەردەوام بێت دوای ئەوەی بۆنەکە کەم دەبێتەوە یان دوای ئەوەی ناوچەکە بەجێدەهێڵیت
- کۆکە، فیکەی سنگ یان گوشرانی سنگ بەردەوام دووبارە ببێتەوە
- هەڵچوونێکی ڕەبۆ پێویستی بە دەرمانی فریاکەوتنی زیاتر بێت لەوەی پلانەکەت پێشنیاری دەکات
- لە کاتی قسەکردن یان چالاکیی سووکدا هەست بە هەناسەتەنگی بکەیت
- نیگەرانی تەندروستیی خۆت یان منداڵەکەت بیت
لە Palm Urgent Care, San Ysidro، 601 E San Ysidro Blvd #170، پسپۆڕێکی تەندروستی دەتوانێت نیشانەکانت هەڵبسەنگێنێت، هەناسەدانت بپشکنێت و یارمەتیت بدات بڕیار لەسەر هەنگاوەکانی داهاتوو بدەیت، و پشکنینی تاقیگەش بەردەستە کاتێک نیشانەکان ئاماژە بە هۆکارێکی تر دەکەن. ATSDR ئاماژە بەوە دەکات کە پشکنینی خوێن و میز بۆ هایدرۆجین سەلفاید ناتوانن کاریگەرییە تەندروستییەکان پێشبینی بکەن، بۆیە سەردانی چاودێریی بەپەلە لە San Ysidro جەخت لەسەر ئەوە دەکاتەوە کە تۆ چۆن هەست دەکەیت. دڵنیا نیت کام شوێن گونجاوە؟ ڕێبەرەکەمان دەربارەی چاودێریی بەپەلە بەراورد بە بەشی فریاکەوتن بخوێنەوە.
پرسیارە باوەکان
ئایا بۆنی ئاوەڕۆ لە San Ysidro دەتوانێت نەخۆشت بخات؟
دەتوانێت نیشانەی کورتخایەن دروست بکات وەک سەرئێشە، دڵتێکهەڵاتن، و وروژانی چاو، لووت و قوڕگ. APCD ڕایدەگەیەنێت کە هیچ بەڵگەیەکی زانستی نییە لەسەر کاریگەریی بەردەوامی بۆنەکە، بەڵام ATSDR بۆی دەرکەوت کە بەرزبوونەوە کورتەکان لە هەندێک وێستگەی دۆڵەکەدا گەیشتوونەتە ئاستێک کە دەتوانێت زیان بە تەندروستی بگەیەنێت، بۆیە کاتێک بۆنەکە بەهێزە ڕووبەڕووبوونەوەت کەم بکەرەوە.
نیشانەکانی هایدرۆجین سەلفاید چەند دەخایەنن؟
کاونتیی San Diego دەڵێت نیشانەکان دەبێت کورتخایەن بن و بەزۆری نامێنن کاتێک بۆنەکە نامێنێت یان کاتێک ناوچەکە بەجێدەهێڵیت. ئەگەر بەردەوام بوون، خراپتر بوون یان نیگەرانیان کردیت، سەردانی پسپۆڕێکی تەندروستی بکە.
کام پاڵێوەری هەوا بۆ بۆنی ئاوەڕۆ باشترینە؟
ڕێنماییەکانی کاونتی دەڵێن پاڵێوەرێک کە فلتەری HEPA، خەڵوزی چالاککراو و پۆتاسیۆم پێرمەنگەناتی تێدابێت بەتایبەتی بۆ بۆنی هایدرۆجین سەلفاید کاریگەرە. خێزانە شایستەکانی San Ysidro لەوانەیە لە ڕێگەی بەرنامەی AIRE ی APCD ەوە ئامێرێکی بێبەرامبەر وەربگرن.
ئایا بۆنی ئاوەڕۆ بۆ منداڵان یان کەسانی تووشبوو بە ڕەبۆ مەترسیدارترە؟
ئەو کەسانەی ڕەبۆ، COPD یان نەخۆشیی دڵیان هەیە لەوانەیە نیشانەی بەهێزتر یان زیاتر دووبارەبوویان هەبێت. لێکۆڵینەوە لەسەر منداڵان سنووردارە، بەڵام کاونتی ئامۆژگاریی ڕێوشوێنی پارێزگاریی زیاتر دەکات بۆ منداڵانی تووشبوو بە کێشەی هەناسەدان یان دڵ.
کەی دەبێت بەهۆی نیشانەکانی بۆنی ئاوەڕۆوە بچم بۆ بەشی فریاکەوتن؟
بۆ کێشەی هەناسەدانی لەناکاو یان توند، شینبوونی لێو یان دەموچاو، سەرلێشێوان، لەدەستدانی هۆش یان ئازاری پڕۆکێنەری سنگ پەیوەندی بە 911 بکە. لە ماڵەوە چاوەڕێ مەکە بە هیوای ئەوەی خۆی تێپەڕێت.
ئەگەر بۆنەکە کار دەکاتە سەر ئەوەی چۆن هەست دەکەیت، سەردانی پەڕەی شوێنی Palm Urgent Care لە San Ysidro بکە بۆ کاتژمێرەکانی کار، ئاراستەکان و وردەکاریی سەردانی بێ وادە، یان لە ڕێگەی پەڕەی پەیوەندی پەیوەندیمان پێوە بکە.
ئەم بابەتە تەنها بۆ زانیاریی گشتییە و جێگرەوەی ئامۆژگاریی پزیشکیی پسپۆڕێکی تەندروستیی مۆڵەتدار نییە.