پشتگوێخستنی گرێیەکی سوور و هەستیار ئاسان نییە کاتێک هەر زیاتر دەئاوسێت، کە دادەنیشیت یان دەجووڵێیت ترپە دەکات، و سەرێکی زەرد و سپی تێدا دەردەکەوێت. زۆربەی دومەڵە بچووکەکان بە چاودێرییەکی سادەی ماڵەوە چاک دەبنەوە، بەڵام هەندێکیان گەورە دەبن و دەبنە کیسێکی قووڵتری کێم کە پێویستی بە دەرکردنی کێم لەلایەن پسپۆڕێکی تەندروستییەوە هەیە. لێرەدا ڕوونی دەکەینەوە چۆن جیاوازییەکەیان بناسیتەوە و کەی پێویستە سەردانی پزیشک بکەیت. لە San Ysidro، Palm Urgent Care، San Ysidro کردارە بچووکەکان پێشکەش دەکات. پێشوەختە پەیوەندی بکە بۆ ئەوەی دڵنیا بیتەوە ئایا هەڵدڕین و دەرکردنی کێم لە کاتی سەردانەکەتدا دەکرێت یان نا.
دومەڵ، کێمبەستن یان شتێکی تر؟
ئەم زاراوانە تێکەڵی یەکتر دەبن. Mayo Clinic دومەڵ (کە فورونکڵیشی پێ دەوترێت) وەک گرێیەکی بەئازار و پڕ لە کێم وەسف دەکات کە کاتێک دروست دەبێت بەکتریا یەک یان چەند ڕەگی موو تووشی هەوکردن دەکات، و کاربەنکڵ وەک کۆمەڵێک دومەڵ کە ناوچەیەکی بەیەکەوەبەستراوی هەوکردن لە ژێر پێستدا پێک دەهێنن (Mayo Clinic). کێمبەستنی پێست زاراوە فراوانترەکەیە: MedlinePlus وەک کۆبوونەوەی کێم لە ناو یان لەسەر پێست پێناسەی دەکات، کە دەکرێت لە دومەڵێک، ڕەگێکی مووی هەوکردوو یان برینێکی بچووکەوە دەست پێ بکات.
دومەڵ زۆرجار لەسەر دەموچاو، پشتی مل، بن باڵ، ڕان و سمت دەردەکەوێت، و زۆربەیان بەهۆی بەکتریای Staphylococcus aureus (ستاف) دروست دەبن. CDC (ناوەندەکانی کۆنترۆڵ و پێشگیریی نەخۆشی) ڕایدەگەیەنێت کە نزیکەی 30%ی خەڵک ستاف لە لووتیاندا هەڵدەگرن، و هەوکردنی ستاف دەکرێت وەک زیپکە، دومەڵ یان دۆخەکانی تری پێست دەربکەوێت. هەندێکیان بەهۆی MRSA دروست دەبن، کە جۆرێکی ستافە و دەتوانێت بەرگەی چەند دژەبەکتریایەک بگرێت (CDC). لەبەر ئەوەی گرێیەکی بەئازار لە ژێر پێستدا دەکرێت لە کێشەی تر بچێت، پشکنین باوەڕپێکراوترین ڕێگایە بۆ ئەوەی بزانیت ڕووبەڕووی چی بوویتەتەوە.
کەی کمادەی گەرم بەسە
دومەڵێکی تاک و بچووک زۆرجار لە ماڵەوە چاک دەبێتەوە. Mayo Clinic پێشنیار دەکات ڕۆژانە چەند جارێک پەڕۆیەکی گەرم یان کمادەیەکی گەرم دابنرێت، هەر جارەی نزیکەی 10 خولەک، بۆ ئەوەی یارمەتی بدات دومەڵەکە خێراتر بتەقێت و کێمەکەی دەربچێت (Mayo Clinic). بەپێی MedlinePlus، دومەڵ بەزۆری پێویستە دەم بکاتەوە و کێمەکەی بڕژێت تا چاک ببێتەوە، و ئەمە زۆربەی جار لە ماوەی 2 هەفتەدا ڕوودەدات. MedlinePlus هەروەها ئەم هەنگاوانە پێشنیار دەکات بۆ ڕێگرتن لە بڵاوبوونەوەی هەوکردنەکە:
- دوای ئەوەی دومەڵەکە دەم دەکاتەوە، بەردەوام بە لە بەکارهێنانی کمادەی گەرم و تەڕ، و پێچی برینەکە زوو زوو بگۆڕە.
- پێش و دوای دەستلێدانی، دەستەکانت بە باشی بشۆ.
- پەڕۆ و خاولی دووبارە بەکارمەهێنەرەوە و لەگەڵ کەسی تر هاوبەشیان مەکە، و ئەو چەرچەف و قوماشانەی بەر ناوچەکە کەوتوون بە ئاوی گەرم بشۆ.
- پێچە بەکارهاتووەکان لە کیسێکی داخراودا فڕێ بدە.
نیشانەکانی ئەوەی پێویستە سەردانی پزیشک بکەیت
Mayo Clinic ئامۆژگاری دەکات ئەگەر لە یەک کاتدا زیاتر لە یەک دومەڵت هەبوو، سەردانی پزیشک بکەیت. Mayo Clinic و MedlinePlus هەروەها ئەم هۆکارانە بۆ پشکنینی دومەڵ دەخەنەڕوو:
- لەسەر دەموچاو یان بڕبڕەی پشتتە، یان کار دەکاتە سەر بینینت.
- بە خێرایی خراپتر دەبێت، زۆر بەئازارە، یان سەرەڕای چاودێریی خۆت هەر گەورەتر دەبێت.
- لەگەڵ تادا دێت، یان هێڵی سوور لە برینەکەوە بڵاو دەبنەوە.
- دوای 1 هەفتە چارەسەری ماڵەوە باشتر نابێت (MedlinePlus) یان لە ماوەی دوو هەفتەدا چاک نەبووەتەوە (Mayo Clinic).
- دوای چارەسەر دەگەڕێتەوە.
قەبارەش گرنگە. Mayo Clinic ئاماژە بەوە دەکات کە تیرەی دومەڵ دەتوانێت بگاتە زیاتر لە 2 ئینچ (5 سانتیمەتر)، و هەڵدڕین و دەرکردنی کێم وەک چارەسەرێک بۆ دومەڵە گەورەترەکان و کاربەنکڵ دەخاتەڕوو. بۆ گرێیەک کە لەوانەیە MRSA بێت، CDC ئامۆژگاری دەکات پەیوەندی بە پسپۆڕێکی تەندروستییەوە بکرێت، بەتایبەتی ئەگەر تا هەبێت یان لە ماوەی 48 کاتژمێردا باشتر نەبێت.
کەی بچیت بۆ بەشی فریاکەوتن یان پەیوەندی بە 911 بکەیت
Mayo Clinic ڕوونی دەکاتەوە کە بە دەگمەن، بەکتریای دومەڵ یان کاربەنکڵ دەچێتە ناو سووڕی خوێنەوە و دەبێتە هۆی سێپسیس (ژەهراویبوونی خوێن). CDC سێپسیس بە دۆخێکی فریاکەوتنی پزیشکیی مەترسیدار بۆ ژیان ناو دەبات و ئەم نیشانانە دەخاتەڕوو:
- سەرلێشێوان یان ونبوونی هەستی کات و شوێن
- هەناسەتەنگی
- لێدانی خێرای دڵ یان نەبزی لاواز
- تا، لەرزین یان هەستکردن بە سەرمایەکی زۆر
- پێستی شێدار و سارد یان ئارەقاوی
- ئازار یان ناڕەحەتیی زۆر توند
ئەگەر هەوکردنی پێست لەگەڵ نیشانەی وەک ئەمانەدا هات، بەتایبەتی سەرلێشێوان، هەناسەدانی قورس، یان نەبزی خێرا یان لاواز، پەیوەندی بە 911 بکە یان بڕۆ بۆ نزیکترین بەشی فریاکەوتن. چاوەڕێی سەردانی چاودێریی خێرا مەکە. سووربوونەوەیەک کە هەر بڵاو دەبێتەوە دەکرێت نیشانەی سێلولایتیس بێت، کە هەوکردنێکی قووڵتری پێستە و MedlinePlus دەڵێت دەبێت یەکسەر لەلایەن پسپۆڕێکی تەندروستییەوە بپشکنرێت.
بۆچی هەرگیز نابێت لە ماڵەوە بیگوشیت یان کونی بکەیت
Mayo Clinic ئاگاداری دەدات کە کونکردن یان گوشینی دومەڵ لەوانەیە هەوکردنەکە بڵاو بکاتەوە، و MedlinePlus دەڵێت هەرگیز دومەڵ مەگوشە و هەوڵ مەدە لە ماڵەوە بیبڕیت و بیکەیتەوە. بۆ گرێیەک کە لەوانەیە MRSA بێت، CDC هەمان ئامۆژگاری دەکات: دەستکاریی مەکە و مەیتەقێنە، و ناوچەکە بە باندی پاک و وشک دابپۆشە.
MedlinePlus بڵاوبوونەوەی هەوکردنەکە لە هەمان ناوچەدا، بڵاوبوونەوەی بۆ ناو خوێن، و مردنی شانە (گەنگرین) وەک ئاڵۆزییە ئەگەرییەکانی کێمبەستنی پێست دەژمێرێت. دەرزی و تیغی ناو ماڵ بێمیکرۆب (ستەریل) نین، و تەنانەت لە کلینیکیشدا، بەتاڵکردنەوەی تەواوی کیسە قووڵەکانی کێم دەکرێت زەحمەت بێت.
دەرکردنی کێم لە کلینیکدا چی لەخۆ دەگرێت
هەڵدڕین و دەرکردنی کێم، کە زۆرجار بە کورتی پێی دەوترێت I&D، کردارێکی کورتە. ئەوەی چاوەڕێی بکەیت:
- پشکنین و مێژووی تەندروستی. پسپۆڕی تەندروستی گرێیەکە دەپشکنێت و دەپرسێت ئایا پێشتر دومەڵت هەبووە، ئایا تا یان لەرزت هەیە، و ئایا جومگەی دەستکرد، دەریچەی دڵ یان ئامێری تری چێنراوت لە لەشدا هەیە.
- سڕکردن. MedlinePlus ڕوونی دەکاتەوە کە پێش کردنەوەی کێمبەستنەکە دەرمانی سڕکەر بەکاردەهێنرێت.
- کردنەوە و دەرکردنی کێم. بڕینێکی بچووک ڕێگە دەدات کێمەکە بێتە دەرەوە.
- پڕکردنەوە بە گاز، ئەگەر پێویست بوو. هەوکردنە قووڵەکان کە ناتوانرێت کێمەکەیان بە تەواوی دەربکرێت، لەوانەیە بە گازی بێمیکرۆب پڕ بکرێنەوە بۆ هەڵمژینی کێمی زیاتر (Mayo Clinic).
- چاودێریی دوای کردارەکە. بە پێچێک و ڕێنماییی چاودێریی برینەکەوە دەڕۆیتەوە. دژەبەکتریا هەمیشە پێویست نییە. Mayo Clinic دەڵێت هەندێک جار بۆ هەوکردنی توند یان دووبارەبووەوە دەنووسرێت.
لیستێک لە دەرمانەکانت لەگەڵ خۆت بهێنە، لەوانە ڤیتامینەکان و ئەو بەرهەمانەی بەبێ ڕەچەتە دەکڕدرێن. بۆ یەکەم سەردان، ئەوەی لە سەردانی بێ کاتی پێشوەختی چاودێریی خێرادا چاوەڕێی دەکەیت بخوێنەرەوە. هەروەها دەتوانیت سەیری هەموو خزمەتگوزارییەکانی Palm Urgent Care بکەیت.
هەوکردنی دووبارە، چاندنی تاقیگە و شەکرە
Mayo Clinic دەڵێت ئەگەر هەوکردنی دووبارەت هەبێت یان هەوکردنێک کە وەڵامی چارەسەری ئاسایی نەدابێتەوە، لەوانەیە نموونەیەک لە کێمەکە بنێردرێت بۆ تاقیگە. زۆرێک لە جۆرەکانی ئەو بەکتریایەی دومەڵ دروست دەکات بەرگەی هەندێک دژەبەکتریای دیاریکراو دەگرن، بۆیە پشکنینی تاقیگە یارمەتی پسپۆڕەکەت دەدات دژەبەکتریایەک هەڵبژێرێت کە کاریگەر بێت. کلینیکی San Ysidro پشکنینی تاقیگە پێشکەش دەکات، و پسپۆڕەکەت دەتوانێت ڕوونی بکاتەوە ئایا چاندنی تاقیگە گونجاوە یان نا.
Mayo Clinic ئەم هۆکارانەی مەترسی بۆ دومەڵ و کاربەنکڵ دەخاتەڕوو:
- شەکرە، کە دەکرێت بەرەنگاربوونەوەی هەوکردنە بەکتریاییەکانی پێست بۆ لەشت قورستر بکات
- لاوازیی سیستەمی بەرگری، لەبەر هەر هۆیەک بێت
- نەخۆشییەکانی پێست وەک زیپکە یان ئێگزیما، کە زیان بە چینی پارێزەری پێست دەگەیەنن
- بەرکەوتنی نزیک لەگەڵ کەسێک کە هەوکردنی ستافی هەیە
ئەگەر شەکرەت هەیە، هەرچی زووترە دومەڵی بەئازار بدە بە پشکنین و دوای مەخە. بۆ کەمکردنەوەی ئەگەری هەوکردنێکی تر، Mayo Clinic پێشنیار دەکات دەستەکانت بە بەردەوامی بشۆیت، بڕینەکان بە باندی ستێریل و وشک داپۆشراو بهێڵیتەوە تا چاک دەبنەوە، و خاولی، گوێزان، جل یان کەلوپەلی وەرزشی لەگەڵ کەسی تر هاوبەش نەکەیت.
پرسیارە باوەکان
ئایا لە چاودێریی خێرا دەتوانرێت کێمی دومەڵ دەربکرێت؟
Palm Urgent Care لە San Ysidro کردارە بچووکەکان پێشکەش دەکات. پێشوەختە پەیوەندی بکە بۆ ئەوەی دڵنیا بیتەوە ئایا دەرکردنی کێمی کێمبەستن لە کاتی سەردانەکەتدا دەکرێت یان نا. پسپۆڕێکی تەندروستی دەتوانێت کێمبەستنەکە هەڵبسەنگێنێت و، ئەگەر پێویست بوو، ڕەوانەی شوێنێکی ترت بکات. ئەگەر هەوکردنی پێست لەگەڵ نیشانەکانی سێپسیسدا هات، وەک سەرلێشێوان، هەناسەدانی قورس یان نەبزی خێرا یان لاواز، لە جیاتی ئەوە پەیوەندی بە 911 بکە.
ئایا دومەڵ خۆی چاک دەبێتەوە؟
زۆرجار بەڵێ. MedlinePlus دەڵێت دومەڵ بەزۆری بە کمادەی گەرم لە ماوەی 2 هەفتەدا دەم دەکاتەوە و کێمەکەی دەڕژێت. ئەگەر دومەڵەکە لەسەر دەموچاو یان بڕبڕەی پشتتە، لەگەڵ تادا هاتووە، یان دوای هەفتەیەک باشتر نەبووە، سەردانی پسپۆڕێکی تەندروستی بکە.
ئایا دەرکردنی کێم ئازاری هەیە؟
MedlinePlus ڕوونی دەکاتەوە کە پێش کردنەوەی کێمبەستنەکە دەرمانی سڕکەر بەکاردەهێنرێت، بۆیە کردارەکە بە جۆرێک داڕێژراوە کە ئازار کەم بکاتەوە.
ئایا بۆ دومەڵ یان کێمبەستن پێویستم بە دژەبەکتریا هەیە؟
هەمیشە نا. Mayo Clinic دەڵێت دژەبەکتریا هەندێک جار بۆ هەوکردنی توند یان دووبارەبووەوە دەنووسرێت. MedlinePlus ئەوەش زیاد دەکات کە کاتێک دومەڵ دروست بوو، سابوون و کرێمی دژەبەکتریا یارمەتییەکی ئەوتۆ نادەن.
جا لە San Ysidro بژیت یان بۆ کار لە دەروازەی سنووریی San Ysidro بپەڕیتەوە، دومەڵێک کە خراپتر دەبێت نابێت چاوەڕێ بکات. بۆ پشکنین سەردانی Palm Urgent Care، San Ysidro بکە لە 601 E San Ysidro Blvd #170، و پێشوەختە پەیوەندی بکە بۆ ئەوەی دڵنیا بیتەوە ئایا دەرکردنی کێم لە کاتی سەردانەکەتدا دەکرێت یان نا. پەڕەی شوێنەکە کاتژمێرەکانی ئێستای کار، ڕێنماییی گەیشتن و وردەکاریی بیمەی تێدایە.
ئەم بابەتە تەنها بۆ زانیاریی گشتییە و جێگرەوەی ئامۆژگاریی پزیشکیی پسپۆڕێکی تەندروستیی مۆڵەتدار نییە.