لە لێواری شۆستەیەکەوە بە لارییەکی خراپ پێت دانا، لە یارییەکی تۆپی پێی کۆتایی هەفتەدا بە هەڵە کەوتیتە سەر زەوی، یان دوای دەوامێکی درێژ ئاگات لە دوایین پلیکانە نەبوو. ئێستا گوێزینگت ئاوساوە یان کاتێک شتێک دەگریت مەچەکت دێشێت، و پرسیارەکە سادەیە: ئایا ئەمە پێچخواردنە یان شکانی ئێسک، و ئایا ئەمڕۆ پێویستی بە چاودێری هەیە؟ لێرەدا ڕوونی دەکەینەوە چۆن نیشانەکان بخوێنیتەوە، لە چەند ڕۆژی یەکەمدا چی بکەیت و کەی بەشی فریاکەوتن هەڵبژاردەی دروستە. Palm Urgent Care لە South Magnolia Avenue لە El Cajon برینداربوونە سووکەکان بەبێ کاتی پێشوەخت دەپشکنێت.
پێچخواردن یان شکانی ئێسک: ئەو نیشانانەی دەبێت ئاگاداریان بیت
پێچخواردن (sprain) واتە کشان یان دڕانی بەستەرێک (ligament)، ئەو شانە بەهێزەی ئێسکەکان لە جومگەدا بە یەکەوە دەبەستێتەوە. شکان (fracture) واتە درزبردن یان شکانی خودی ئێسکەکە. MedlinePlus ئاماژە بەوە دەکات کە پێچخواردنی گوێزینگ و مەچەک باون و دەکرێت بەهۆی کەوتن، بادان یان بەرکەوتنی زەبرێکەوە ڕووبدەن.
ئەو نیشانانەی زیاتر ئاماژە بە پێچخواردن دەکەن
بە پێی Mayo Clinic، پێچخواردنی گوێزینگ لەوانەیە ببێتە هۆی:
- ئازار، بەتایبەتی کاتێک قورسایی دەخەیتە سەر پێ
- ئازار بە دەستلێدان، ئاوسان و شینبوونەوە
- سنوورداربوونی جووڵە، یان هەستکردن بەوەی گوێزینگەکە لەوانەیە خۆی نەگرێت و بەرت بدات
- هەستکردن یان بیستنی دەنگی تەقەیەک لە ساتی برینداربووندا
ئەو نیشانانەی زیاتر ئاماژە بە شکان دەکەن
Mayo Clinic ئازارێکی دەستبەجێ و ترپەدار، لەدەستدانی شێوەی ئاسایی جومگەکە، و سەختی لە ڕۆیشتن یان خستنە سەری قورسایی بۆ سەر پێ بە نیشانەکانی شکانی گوێزینگ دەژمێرێت. لە شکانی مەچەکدا، ئاگاداری ئەمانە بە: ئازارێکی توند کە لە کاتی گرتنی شتێکدا خراپتر دەبێت، مەچەکێکی چەماوە یان پەنجەیەکی خوار، سەختی لە جووڵاندنی پەنجەکان یان پەنجە گەورە، و سڕبوونی دەست.
ئەم لێکچوونەی نیشانەکان ڕاستەقینەیە. ئاوسان، شینبوونەوە و ئازار بە دەستلێدان لە هەردووکیاندا دەردەکەون، و Mayo Clinic ئامۆژگاری دەکات ئەگەر گومانی پێچخواردنی گوێزینگت هەیە پەیوەندی بە پسپۆڕێکی تەندروستییەوە بکەیت، چونکە لەوانەیە دەربکەوێت بەستەرێکی دڕاو یان ئێسکێکی شکاوە. پشکنین، و هەندێک جار وێنەگرتنی پزیشکی، وەڵامی پرسیارەکە یەکلا دەکاتەوە.
بۆچی توانای ڕۆیشتن ئەگەری شکان ڕەت ناکاتەوە
ئەوەی بە شەلەشەل خۆت بگەیەنیتە ئۆتۆمبێلەکە مانای ئەوە نییە هیچ شتێک نەشکاوە. Mayo Clinic دەڵێت دەکرێت لەگەڵ هەندێک جۆری شکاندا ڕێ بکەیت، بۆیە توانای خستنە سەری قورسایی هۆکارێک نییە بۆ پشتگوێخستنی چاودێری.
کەوتن بە دەستێکی ڕاکێشراوەوە یەکێکە لە باوترین هۆکارەکانی شکانی مەچەک، و Mayo Clinic ئاماژە بەوە دەکات کە دواکەوتنی دەستنیشانکردن دەکرێت ببێتە هۆی چاکبوونەوەیەکی خراپ، کەمبوونەوەی مەودای جووڵە و لاوازبوونی هێزی گرتن.
بۆ منداڵان، MedlinePlus ئامۆژگاری دەکات ئەگەر منداڵێکی بچووک دوای ڕووداوێک قورسایی نەخستە سەر دەست یان قاچێکی، یان نەیجووڵاند، دەبێت وا دابنێیت ئێسکەکە شکاوە و یارمەتیی پزیشکی وەربگریت.
RICE بۆ دوو بۆ سێ ڕۆژی یەکەم
ئەگەر هیچ نیشانەیەکی مەترسیدار نەبوو و برینداربوونەکە وەک پێچخواردنێکی سووک دەرکەوت، Mayo Clinic ڕێگای R.I.C.E. پێشنیار دەکات بۆ دوو یان سێ ڕۆژی یەکەم:
- پشوو (Rest). خۆت لەو چالاکییانە بەدوور بگرە کە دەبنە هۆی ئازار یان ئاوسان.
- سەهۆڵ (Ice). کیسەیەکی سەهۆڵ بۆ ماوەی 15 بۆ 20 خولەک دابنێ، هەر 2 بۆ 3 کاتژمێر جارێک لە کاتی بێداریدا، و خاولییەکی تەنک لە نێوان سەهۆڵەکە و پێستتدا دابنێ. ئەگەر نەخۆشیی شەکرە، نەخۆشیی دەمارەکانی خوێن یان کەمبوونەوەی هەست لە پێستتدا هەیە، پێش بەکارهێنانی سەهۆڵ پرسیار لە پسپۆڕێکی تەندروستی بکە.
- پەستان (Compression). بە باندێجێکی لاستیکی بیپێچە، لەو سەرەوە دەست پێبکە کە لە دڵتەوە دوورترینە، بە شێوەیەک کە توند بێت بەڵام ئەوەندە توند نەبێت کە ڕێگری لە سووڕی خوێن بکات.
- بەرزکردنەوە (Elevation). گوێزینگەکە لە سەرووی ئاستی دڵەوە بەرز بکەرەوە، بەتایبەتی لە شەودا.
Mayo Clinic دەڵێت دەرمانی بێ ڕەچەتەی وەک ئایبوپرۆفین (ibuprofen)، ناپرۆکسێن سۆدیۆم (naproxen sodium) یان ئەسیتامینۆفین (acetaminophen) بۆ زۆربەی ئازارەکانی پێچخواردن بەسە، پرسیار لە دەرمانسازێک بکە کامیان بۆ تۆ گونجاوە. MedlinePlus زیاد دەکات کە ئازار و ئاوسانی پێچخواردنی گوێزینگ زۆربەی جار لە ماوەی 48 کاتژمێردا باشتر دەبن. ئەگەر هی تۆ خراپتر دەبن، پشکنین بکە.
ئەو نیشانە مەترسیدارانەی دوای برینداربوونی گوێزینگ یان مەچەک پێویستیان بە بەشی فریاکەوتن هەیە
ئەگەر هەر یەکێک لەمانە هەبوو، پەیوەندی بە 911 بکە یان بڕۆ بۆ نزیکترین بەشی فریاکەوتن، بە پشتبەستن بە ڕێنماییەکانی فریاگوزاریی سەرەتایی Mayo Clinic و MedlinePlus:
- ئێسکێک دەرپەڕیوە یان پێستی بڕیوە و هاتووەتە دەرەوە
- گوێزینگ، مەچەک یان ئەندامەکە چەماوە یان شێوەی تێکچووە
- تەنانەت پەستانێکی نەرم یان جووڵەیەکی کەمیش دەبێتە هۆی ئازار
- خوێنبەربوونێکی زۆر هەیە
- پەنجەکانی پێ یان دەست لە خوار شوێنی برینداربوونەکەوە سڕ بوون، یان پێست ڕەنگپەڕیو، سارد، شین یان ڕەنگگۆڕاو دەبێت
- برینداربوونەکە لە ئەنجامی زەبرێکی گەورەوە بووە، وەک ڕووداوی ئۆتۆمبێل، یان گومانی شکانت لە سەر، مل، پشت، سمت یان حەوزدا هەیە
- کەسەکە وەڵام ناداتەوە یان هەناسە نادات
لە کاتی چاوەڕوانیدا، شوێنەکە بێجووڵە ڕابگرە و هەوڵ مەدە ئێسکەکە ڕاست بکەیتەوە. ڕێنماییەکەمان دەربارەی چاودێری خێرا بەراورد بە بەشی فریاکەوتن جیاوازییەکەیان ڕوون دەکاتەوە.
زوو پشکنین بکە، تەنانەت ئەگەر نیشانەی مەترسیداریش نەبێت
MedlinePlus ئامۆژگاری دەکات سەبارەت بە پێچخواردنی گوێزینگ پەیوەندی بە پسپۆڕێکی تەندروستییەوە بکەیت ئەگەر نەتوانیت ڕێ بکەیت یان ڕۆیشتن زۆر بە ئازار بێت، ئەگەر ئازارەکە بە سەهۆڵ، پشوو و دەرمانی ئازار باشتر نەبێت، ئەگەر گوێزینگەکە دوای 5 بۆ 7 ڕۆژ باشتر نەبێت، یان ئەگەر بەردەوام خۆی نەگرێت و بەرت بدات.
سەردانی برینداربوونی سووک چی دەپشکنێت و وێنەگرتنی پزیشکی چۆن ڕێکدەخرێت
چاودێریی برینداربوونی سووک بەشێکە لەو خزمەتگوزارییانەی کلینیکی Palm Urgent Care لە Magnolia پێشکەشی دەکات، لەگەڵ چاودێری خێرای بێ کاتی پێشوەخت، دەستنیشانکردن و پشکنینی تاقیگە. وەک Mayo Clinic ڕوونی دەکاتەوە، جیاکردنەوەی پێچخواردن یان شکانی ئێسک بە زۆری بە دوو هەنگاو دەست پێدەکات:
- چیرۆکی برینداربوونەکە. چۆن ڕوویدا، پێیەکەت بە کام لادا وەرگەڕا، ئایا دواتر توانیت قورسایی بخەیتە سەری، چیت تاقی کردووەتەوە و ئایا پێشتر ئەو جومگەیەت بریندار بووە.
- پشکنینی ڕاستەوخۆ بە دەست. پەستانی نەرم لە دەوری شوێنی برینداربوونەکە بۆ دۆزینەوەی ئەو شوێنانەی بە دەستلێدان ئازاریان هەیە، پاشان جووڵاندنی جومگەکە بۆ پشکنینی مەودای جووڵە.
ئەگەر پشکنینەکە ئاماژە بە شکان یان برینداربوونێکی جددیی بەستەر بکات، هەنگاوی دواتر وێنەگرتنی پزیشکییە. تیشکی ئێکس (X-ray) بۆ ڕەتکردنەوەی شکانی ئێسک باشە، لە کاتێکدا MRI، CT یان ئەلتراساوند دەتوانن ئێسک و بەستەرەکان بە وردەکاریی زیاترەوە نیشان بدەن. کاتێک وێنەگرتن پێویست بێت، پسپۆڕە تەندروستییەکە دەتوانێت هۆکارەکەی ڕوون بکاتەوە و بۆ ئەنجامدانی ڕەوانەت بکات. برینداربوونە توندەکان لەوانەیە بۆ پزیشکی پسپۆڕی ئێسک و جومگە (ئۆرتۆپێدی) ڕەوانە بکرێن. بۆ ئەوەی بزانیت کلینیکەکە چی تر پێشکەش دەکات، سەیری پەڕەی خزمەتگوزارییەکانمان بکە.
ئامۆژگارییەکانی چاکبوونەوە بۆ کرێکاران و وەرزشوانانی کۆتایی هەفتە
لە سەرانسەری El Cajon، لە کارگە و کۆگاکانی دەوروبەری Gillespie Field تا یاریگاکانی تۆپی پێ کە خێزانەکان کۆتایی هەفتەکانیان لێ بەسەر دەبەن، زۆرێک لە خێزانە کارکەرەکان فشاری ئەوە هەست دەکەن کە بە خێرایی بگەڕێنەوە سەر پێی خۆیان. Mayo Clinic ئاگادار دەکاتەوە کە گەڕانەوەی زوو، یان پێچخواردنی دووبارەی گوێزینگ، دەکرێت ببێتە هۆی ئازاری بەردەوام، گوێزینگێکی ناجێگیر و هەوکردنی جومگە (arthritis).
- پلانەکەت لەگەڵ کارەکەت بگونجێنە. MedlinePlus ئامۆژگاری دەکات پێش گەڕانەوە بۆ وەرزشی قورس یان چالاکییەکانی کار قسە لەگەڵ پسپۆڕە تەندروستییەکەت بکەیت. ئەگەر لە هەموو دەوامەکەدا لەسەر پێ دەوەستیت، بە پەیژەدا سەردەکەویت یان شتی قورس هەڵدەگریت، باسی بکە، و برینداربوونەکانی سەر کار لە ڕێگەی ڕێکارە ئاساییەکەی شوێنی کارەکەتەوە ڕاپۆرت بکە.
- بە هێواشی قورسایی بخەرەوە سەری. MedlinePlus پێشنیار دەکات تەنها ئەوەندە قورسایی بخەیتە سەر پێ کە هەست بە ئاسوودەیی دەکەیت، پاشان وردە وردە زیادی بکە.
- هێز و هاوسەنگی بنیات بنێرەوە. کاتێک ئاوسانەکە دامرکایەوە، ڕاهێنانی وەک وەستان لەسەر یەک پێ پشتگیری چاکبوونەوە دەکەن و لەوانەیە یارمەتی ڕێگریکردن لە پێچخواردنی داهاتوو بدەن.
- پارێزگاری لە گوێزینگێک بکە کە پێشتر بریندار بووە. خۆت گەرم بکەرەوە، پێڵاوی گونجاو بۆ چالاکییەکە لەپێ بکە، پێڵاوی وەرزشیی سواو بگۆڕە، و بیر لە بەکارهێنانی بەندی پزیشکی (brace) یان تەیپ بکەرەوە. Mayo Clinic هەروەها ڕووە ناڕێکەکان بە مەترسییەک بۆ پێچخواردن دەژمێرێت، بۆیە کاتێک دەستەکانت پڕن، بە هێواشی بە لێواری شۆستە و پلیکانەدا تێپەڕە.
پرسیارە باوەکان
ئایا دەتوانیت بە گوێزینگێکی شکاوەوە ڕێ بکەیت؟
هەندێک جار، بەڵێ. Mayo Clinic ئاماژە بەوە دەکات کە دەکرێت لەگەڵ هەندێک جۆری شکاندا ڕێ بکەیت، بۆیە توانای خستنە سەری قورسایی ئەوە ناسەلمێنێت کە گوێزینگەکە تەنها پێچی خواردووە. ئەگەر نازانیت ئایا پێچخواردنە یان شکانی ئێسک، با پشکنینی بۆ بکرێت.
چۆن بزانم مەچەکم پێچی خواردووە یان شکاوە؟
زۆربەی جار لە ماڵەوە ناتوانیت بزانیت. مەچەکی چەماوە، پەنجەی خوار، سڕبوون، سەختی لە جووڵاندنی پەنجەکان، یان ئازارێک کە لە کاتی گرتنی شتێکدا خراپتر دەبێت، هەموویان ئاماژەن بۆ ئەگەری شکان. Mayo Clinic ئامۆژگاری دەکات دەستبەجێ سەردانی پزیشک بکەیت.
بۆ گوێزینگێکی پێچخواردوو بچم بۆ چاودێری خێرا یان بەشی فریاکەوتن؟
وەک ڕێنماییەکانی فریاگوزاریی سەرەتایی Mayo Clinic ڕوونی دەکەنەوە، بۆ تێکچوونی دیاری شێوە، ئێسکێک کە پێستی بڕیوە، خوێنبەربوونی زۆر، پەنجەی پێی سڕبوو یان ڕەنگگۆڕاو، یان زەبرێکی گەورە، پەیوەندی بە 911 بکە یان بڕۆ بۆ بەشی فریاکەوتن. بەبێ ئەو نیشانانە، کلینیکێکی بێ کاتی پێشوەخت دەتوانێت برینداربوونەکە هەڵبسەنگێنێت و ئەگەر پێویست بوو وێنەگرتنی پزیشکی ڕێک بخات.
ئەگەر گوێزینگێکی پێچخواردوو یان مەچەکێکی بە ئازار ڕێگرت لێ دەکات لەسەر پێ بیت، سەردانی Palm Urgent Care بکە لە 436 S Magnolia Ave, Suite 101, El Cajon, CA 92020. کاتەکانی کارکردن و ڕێنماییی گەیشتن لە پەڕەی شوێنی El Cajon (Magnolia) ببینە. بۆ هەر نیشانەیەکی مەترسیدار، پەیوەندی بە 911 بکە.
ئەم بابەتە تەنها بۆ زانیاریی گشتییە و جێگرەوەی ئامۆژگاریی پزیشکیی پسپۆڕێکی تەندروستیی مۆڵەتدار نییە.