ئەگەر کارێکی نوێ، شوێنێکی قوتابخانە یان ئەرکێکی چاودێریکردن داوای بەڵگەی پزیشکیی نەبوونی سیلی لێ کردوویت، لەوانەیە دوو پرسیارت هەبێت: کام پشکنین بکەیت، و چەند جار دەبێت سەردان بکەیت؟ ئەم ڕێبەرە بۆ پشکنینی سیل لە National City ڕوون دەکاتەوە کە پشکنینی خوێنی سیل و پشکنینی پێست چ جیاوازییەکیان هەیە، هەر یەکەیان بۆ کێ گونجاوە، و ئەنجامی پۆزەتیڤ مانای چییە.
بۆچی پشکنینی سیل لە باشووری کاونتیی San Diego گرنگە
سیل (تووبێرکلۆز) لە San Diego نەخۆشییەکی ڕابردوو نییە. کاونتیی San Diego لە نوێترین کورتەی زانیاریی سیلی خۆیدا 265 دەستنیشانکردنی نوێی سیلی چالاکی تۆمار کردووە، واتە ڕێژەی 8.0 لە هەر 100,000 دانیشتوو، و ئەمە پێنجەمین ساڵی یەک لە دوای یەکی زیادبوونە. ناوچەکانی باشوور و ناوەڕاستی کاونتییەکە زۆرترین ژمارەی کەسانی دەستنیشانکراویان هەیە.
مەترسی بەدوای بەرکەوتندا دێت. لە نوێترین ماوەی پێنج ساڵەی کاونتییەکەدا، ڕێژەی سیل لە نێو ئەو کەسانەی لە ویلایەتە یەکگرتووەکان لەدایک بوون 2.8 لە هەر 100,000 بوو، لە نێو ئەوانەی لە مەکسیک لەدایک بوون 22.3، و لە نێو ئەوانەی لە فلیپین لەدایک بوون 41.7. ئەم ژمارانە ئەوە دەردەخەن کە سیل لەو شوێنەی خەڵک تێیدا لەدایک بوون یان ژیاون چەندە باوە، نەک هیچ شتێک دەربارەی خێزانێک. بۆ کۆمەڵگەی ئیسپانی زمان و کۆمەڵگەی فلیپینیی National City و ئەو خێزانە کارکەرانەی پەیوەندییان بە دەرەوەی وڵاتەوە هەیە، پشکنین هەنگاوێکی تەندروستیی کردارییە.
زۆربەی حاڵەتە نوێیەکان دەتوانرێت ڕێگرییان لێ بکرێت. خەمڵاندنی کاونتییەکە پیشان دەدات کە نزیکەی 85%ی دەستنیشانکردنە نوێیەکانی سیلی چالاک لە هەوکردنێکی کۆنی سیلی شاراوەوە سەرچاوە دەگرن، و کورتەی زانیاریی بنەبڕکردنی سیلی کاونتییەکە ئاماژە بەوە دەکات کە نزیکەی 175,000 دانیشتووی San Diego سیلی شاراوەیان هەیە، و تەنها نزیکەی چارەکێکیان ئاگاداری ئەمەن.
سیلی شاراوە بەرامبەر سیلی چالاک
بەکتریای سیل لە ڕێگەی هەواوە بڵاو دەبێتەوە کاتێک کەسێک کە سیلی چالاکی لە سییەکان یان گەروودا هەیە دەکۆکێت، قسە دەکات یان گۆرانی دەڵێت. زۆر کەس کە میکرۆبەکان هەڵدەمژن هەرگیز نەخۆش ناکەون. لە جیاتی ئەوە، بەکتریاکان ناچالاک دەمێننەوە، کە CDC (ناوەندەکانی کۆنترۆڵ و ڕێگریی نەخۆشییەکان) پێی دەڵێت سیلی ناچالاک یان شاراوە.
- سیلی شاراوە: هیچ نیشانەیەک نییە، هەست بە نەخۆشی ناکەیت، و ناتوانیت سیل بۆ کەسانی تر بگوازیتەوە.
- نەخۆشیی سیلی چالاک: میکرۆبەکان زیاد دەبن و دەبنە هۆی نەخۆشی، و سیلی سییەکان دەتوانێت بۆ کەسانی تر بگوازرێتەوە.
سیلی شاراوە هێشتا گرنگە. بەبێ چارەسەر، نزیکەی 1 لە هەر 10 کەس کە سیلی ناچالاکیان هەیە تووشی نەخۆشیی سیلی چالاک دەبن. نیشانە باوەکانی سیلی چالاک بریتین لە کۆکەیەک کە 3 هەفتە یان زیاتر بەردەوام بێت، ئازاری سنگ، کۆکینی خوێن یان بەڵغەم، ماندوێتی، کەمبوونەوەی کێش، تا، لەرز و ئارەقکردنەوەی شەوانە.
کەی بچیت بۆ بەشی فریاکەوتن (ER) یان پەیوەندی بە 911 بکەیت
پشکنینی سیل هەنگاوێکی پشکنینی پێشوەختە، نەک چاودێریی فریاکەوتن. وەک MedlinePlus ئامۆژگاری دەکات، ئەگەر لە چەند کەوچکێکی چا زیاتر خوێنت کۆکی، یان ئەگەر کۆکینی خوێن لەگەڵ ئازاری سنگ، سەرسووڕان یان هەناسەتەنگیی توند بوو، پەیوەندی بە 911 بکە یان بچۆ بۆ نزیکترین بەشی فریاکەوتن. ئەگەر 3 هەفتە یان زیاتر کۆکەت هەبووە، یان تا، ئارەقکردنەوەی شەوانە یان کەمبوونەوەی کێشت هەیە، پێش پشکنین بە پزیشکەکە بڵێ. ڕێنماییەکانی کالیفۆرنیا دەربارەی سیل بە ڕوونی دەڵێن کە ئەنجامی نەگەتیڤی پشکنینی پێست یان پشکنینی خوێن، نەخۆشیی سیلی چالاک ڕەت ناکاتەوە.
پشکنینی خوێنی سیل بەرامبەر پشکنینی پێست: سەردانەکان، وردی و BCG
هەردوو پشکنینەکە بەدوای هەوکردنی سیلدا دەگەڕێن. بەپێی ڕێنماییە کلینیکییەکانی CDC، ئەنجامی پۆزەتیڤ بە زۆری مانای هەوکردنە، و پشکنینی زیاتر پێویستە بۆ ڕەتکردنەوەی نەخۆشیی سیل.
پشکنینی خوێنی سیل (IGRA)
پشکنینی خوێن، کە پێی دەوترێت پشکنینی دەردانی ئینتەرفێرۆن گاما یان IGRA، بە وەرگرتنێکی ئاسایی خوێن ئەنجام دەدرێت. ئەو دوو پشکنینی خوێنی سیل کە لە ویلایەتە یەکگرتووەکان بەکاردێن بریتین لە QuantiFERON-TB Gold Plus و T-SPOT.TB. تەنها یەک سەردانی دەوێت، و ئەنجامەکان دەکرێت لە ماوەی 24 کاتژمێردا ئامادە بن یان چەند ڕۆژێک بخایەنن، بەپێی تاقیگەکە.
پشکنینی پێستی سیل (TST)
بڕێکی کەم لە شلەی پشکنین لە ژێر پێستی باسکی خوارەوە دادەنرێت. پێویستە دوای دوو بۆ سێ ڕۆژ بگەڕێیتەوە (48 بۆ 72 کاتژمێر) بۆ ئەوەی کارمەندێکی تەندروستیی ڕاهێنراو کاردانەوەکە بخوێنێتەوە. ئەگەر ئەو ماوەیەت لەدەست چوو، دەبێت پشکنینەکە دووبارە بکرێتەوە، و ئەمە یەکێکە لە هۆکارەکانی ئەوەی CDC پشکنینی خوێن بۆ ئەو کەسانە پەسەند دەکات کە لەوانەیە گەڕانەوەیان قورس بێت.
بۆچی ڤاکسینی BCG گرنگە
BCG ڤاکسینێکی دژە سیلە کە لەو وڵاتانەی سیل تێیاندا باوە بە منداڵانی بچووک دەدرێت، و بە گشتی لە ویلایەتە یەکگرتووەکان بەکارناهێنرێت. BCG دەتوانێت ببێتە هۆی ئەنجامی پۆزەتیڤی هەڵە لە پشکنینی پێستدا، بەڵام کار ناکاتە سەر پشکنینی خوێن، بۆیە CDC پشکنینی خوێن وەک پشکنینی پەسەندکراو بۆ کەسانی تەمەن 5 ساڵ و سەرووتر دیاری دەکات کە BCGیان وەرگرتووە. ڕێنماییەکانی کالیفۆرنیا دەربارەی سیل لە قوتابخانەکان ئەوەش زیاد دەکەن کە زۆربەی ئەو کەسانەی لە دەرەوەی ویلایەتە یەکگرتووەکان لەدایک بوون ڤاکسینی BCGیان وەرگرتووە.
کێ پێویستی بە پشکنینی سیل هەیە بۆ کار، قوتابخانە یان چاودێریکردن
MedlinePlus ئاماژە بەوە دەکات کە لەوانەیە پشکنینی سیل پێویست بێت لە کاتی دەستپێکردنی کارێکی نوێ یان قوتابخانەیەکی نوێ، دوای پەیوەندی لەگەڵ کەسێک کە سیلی چالاکی هەیە، و بۆ کارمەندانی تەندروستی. CDC مەترسیی بەرکەوتنی زیاتر دیاری دەکات بۆ ئەو کەسانەی لەو وڵاتانەی سیل تێیاندا باوە لەدایک بوون یان زۆرجار گەشتیان بۆ دەکەن، و بۆ ئەوانەی لە نەخۆشخانە، خانەی بەساڵاچووان، پەناگەکان و دامەزراوە چاکسازییەکان (زیندانەکان) کار دەکەن.
- پشکنینی سیل بۆ دامەزراندن: ئەگەر خاوەنکارێکی بواری تەندروستی، خانەی بەساڵاچووان یان چاودێریی ماڵەوە داوای بەڵگەی پشکنینی سیلی کرد، فۆرمی دامەزراندنەکە بپشکنە بۆ زانینی پشکنینی پەسەندکراو و دوا وادە.
- قوتابخانە و چاودێریی منداڵان: یاسای کالیفۆرنیا داوا دەکات کە هەڵسەنگاندنی مەترسیی سیل بۆ کارمەندانی قوتابخانەکانی K-12 و قوتابخانە تایبەتەکان، مامۆستایانی ناوەندەکانی چاودێریی منداڵان، گرێبەستکارانی گواستنەوەی قوتابیان، ئەو خۆبەخشانەی زۆرجار پەیوەندییان لەگەڵ قوتابیان هەیە و کارمەندانی کۆلێژە کۆمەڵایەتییەکان ئەنجام بدرێت. ئەگەر هۆکاری مەترسی دۆزرایەوە، پشکنینی سیل و پشکنینی پزیشکی بەدوایدا دێن.
- خۆبەخشی و چاودێریکردنی خێزان: لە بەرنامەکە بپرسە چی پێویستە. منداڵانی خوار 5 ساڵ و ئەو کەسانەی HIV، نەخۆشیی شەکرە یان نەخۆشیی توندی گورچیلەیان هەیە، دوای تووشبوون مەترسیی زیاتریان هەیە بۆ تووشبوون بە نەخۆشیی سیل.
ئەنجامی پۆزەتیڤ مانای چییە و هەنگاوەکانی دواتر
پشکنینی پۆزەتیڤ بە زۆری مانای ئەوەیە کە میکرۆبی سیل لە لەشتدایە. مانای ئەوە نییە کە تۆ نەخۆشییەکە بۆ کەسانی تر دەگوازیتەوە. وەک CDC ڕوونی دەکاتەوە، پشکنینی زیاتر، وەک تیشکی ئێکسی سنگ و پشکنینی ئەو بەڵغەمەی دەیکۆکیت، دەریدەخەن کە ئایا هەوکردنەکە ناچالاکە یان چالاک.
- ڕەتکردنەوەی سیلی چالاک. پزیشکەکەت نیشانەکان هەڵدەسەنگێنێت و تیشکی ئێکسی سنگ ڕێک دەخات.
- باسکردنی چارەسەری سیلی شاراوە. کاتێک سیلی چالاک ڕەت کرایەوە، چارەسەر دەتوانێت ڕێگری بکات لەوەی سیلی شاراوە ببێتە نەخۆشی. CDC خولە کورتەکانی چارەسەر بە ماوەی 3 بۆ 4 مانگ پەسەند دەکات، وەک ئایزۆنیازید (isoniazid) لەگەڵ ڕیفاپێنتین (rifapentine) بە شێوەی هەفتانە بۆ ماوەی 3 مانگ، یان ڕیفامپین (rifampin) بە شێوەی ڕۆژانە بۆ ماوەی 4 مانگ، چونکە کاریگەر و سەلامەتن و زیاتر تا کۆتایی تەواو دەکرێن.
- تۆمارەکانت بپارێزە. کۆپییەکی ئەنجامەکەت و ڕاپۆرتی تیشکی ئێکسی سنگ هەڵبگرە بۆ فۆرمەکانی داهاتووی کار یان قوتابخانە.
ئەنجامدانی پشکنینی سیل لە National City
Palm Urgent Care لە National City، لە ناونیشانی 101 N Highland Ave, Suite F، پشکنینی جەستەیی و پشکنینی تاقیگە پێشکەش دەکات. بژاردەکانی پشکنینی سیل دەکرێت جیاواز بن، بۆیە پێش هاتنت، لە ڕێگەی پەڕەی کلینیکی National City یان پەڕەی پەیوەندیکردنمان دڵنیا ببەرەوە کە ئەم شوێنە کام پشکنینی سیل پێشکەش دەکات. بۆ ئەوەی ژمارەی سەردانەکانت بە کەمترین ڕادە بمێنێتەوە:
- فۆرمی خاوەنکار، قوتابخانە یان بەرنامەکەت لەگەڵ ناسنامەیەکی وێنەدار بهێنە.
- بپشکنە بزانە ئایا فۆرمەکە پشکنینێکی دیاریکراو (خوێن یان پێست) و دوا وادەیەک دیاری دەکات.
- ئەگەر هەتە، ئەنجامی پشکنینەکانی پێشووی سیل، ڕاپۆرتەکانی تیشکی ئێکسی سنگ یان مێژووی وەرگرتنی BCG لەگەڵ خۆت بهێنە.
پرسیارە باوەکان
ئەگەر ڤاکسینی BCGم وەرگرتبێت، کام پشکنینی سیل باشترە؟
CDC پشکنینی خوێنی سیل بۆ کەسانی تەمەن 5 ساڵ و سەرووتر کە BCGیان وەرگرتووە پەسەند دەکات. ڤاکسینەکە دەتوانێت ببێتە هۆی ئەنجامی پۆزەتیڤی هەڵە لە پشکنینی پێستدا، بەڵام کار ناکاتە سەر پشکنینی خوێن.
پشکنینی سیل چەند سەردانی پێویستە؟
پشکنینی خوێن یەک سەردانی پێویستە. پشکنینی پێست دوو سەردانی پێویستە، چونکە دەبێت 48 بۆ 72 کاتژمێر دوای دانانی بخوێنرێتەوە.
دوای ئەنجامی پۆزەتیڤی پشکنینی سیل چی ڕوو دەدات؟
پێویستت بە چەند پشکنینێک دەبێت بۆ ڕەتکردنەوەی سیلی چالاک، بە زۆری هەڵسەنگاندنی نیشانەکان و تیشکی ئێکسی سنگ، و هەندێک جار پشکنینی بەڵغەم. ئەگەر سیلی چالاک ڕەت کرایەوە، لەوانەیە پزیشکەکەت خولێکی چارەسەری سیلی شاراوە بە ماوەی 3 بۆ 4 مانگ پێشنیار بکات.
ئایا ئەنجامی نەگەتیڤی پشکنینی سیل، سیلی چالاک ڕەت دەکاتەوە؟
نەخێر. ئەنجامی نەگەتیڤی پشکنینی پێست یان خوێن، نەخۆشیی سیلی چالاک ڕەت ناکاتەوە. ئەگەر کۆکەیەکی بەردەوام، تا، ئارەقکردنەوەی شەوانە یان کەمبوونەوەی کێشت هەیە، هەڵسەنگاندنێکی تەواو بکە.
بەنیازی پشکنینی سیل لە National City بۆ کارێکی نوێ، ئەرکێکی قوتابخانە یان چاودێریکردنیت؟ سەردانی پەڕەی Palm Urgent Care لە National City بکە بۆ ڕێنمایی گەیشتن، کاتەکانی کار و ڕێگاکانی پەیوەندیکردن، و پێش هاتنت دڵنیا ببەرەوە کە فۆرمەکەت کام پشکنینی پێویستە.
ئەم بابەتە تەنها بۆ زانیاریی گشتییە و جێگرەوەی ئامۆژگاریی پزیشکیی پسپۆڕێکی تەندروستیی مۆڵەتدار نییە.