کۆکەیەک کە منداڵەکەت بە شەو بەئاگا دەهێڵێتەوە. گوشرانی سنگ لە کاتی ڕێکردن بەرەو ماڵەوە لە وێستگەی پاسەوە. هەڵمژەرێکی فریاکەوتن کە وا دیارە هەر جارەی کەمێک کەمتر یارمەتی دەدات. کاتێک نیشانەکانی ڕەبۆ هێور نابنەوە، قورسترین بەش بڕیاردانە لەسەر ئەوەی بۆ کوێ بڕۆیت. ئەم ڕێبەرە ڕوونی دەکاتەوە کە کەی چاودێریی بەپەلە بۆ ڕەبۆ هەنگاوی دروستە، کام نیشانە ئاگادارکەرەوانە واتای ئەوەن کە دەبێت پەیوەندی بە 911 بکەیت، و هەوای نزیک بەندەر و ڕێگا خێراکان چۆن دەتوانێت کار بکاتە سەر هەناسەدانی خێزانە کارکەرەکان لە National City و سەرانسەری South Bay.
بۆچی ڕێژەی ڕەبۆ لە West National City بەرزە
West National City یەکێکە لە چوار گەڕەکی ئەو ناوچەیەی کە California Air Resources Board (CARB) (دەستەی سەرچاوەکانی هەوای کالیفۆرنیا) ناوی ناوە Portside Environmental Justice Neighborhoods (گەڕەکەکانی دادپەروەریی ژینگەیی لای بەندەر)، لەگەڵ Barrio Logan، Logan Heights و Sherman Heights. CARB ئەم ناوچەیە، کە نزیکەی 53,000 دانیشتووی هەیە، وەک ناوچەیەک وەسف دەکات کە کەوتووەتە ژێر کاریگەریی ئەو پیسکەرانەی لە Port of San Diego، گواستنەوەی بار، هێڵی شەمەندەفەر، پیشەسازی و هاتوچۆی قورسی بارهەڵگرەکان لەسەر ڕێگاکانی Interstate 5 و 15 دەردەچن، و ڕایدەگەیەنێت کە ئەم کۆمەڵگەیە هەندێک لە بەرزترین ڕێژەکانی ڕەبۆی لە هەرێمەکەدا هەیە. ئەم ناوچەیە هەروەها هەڵبژێردرا بۆ پەرەپێدانی بەرنامەیەکی کۆمەڵگەیی بۆ کەمکردنەوەی پیسکەرە دەردراوەکان لە چوارچێوەی Community Air Protection Program (بەرنامەی پاراستنی هەوای کۆمەڵگە)، کە CARB وەک وەڵامێک بۆ یاسای Assembly Bill 617 (AB 617) دایمەزراند.
دووکەڵی دیزڵ یەکێکە لە پەیوەندییەکانی نێوان پیسبوونی هەوای لای بەندەر و ڕەبۆ. CARB لە پوختەیەکیدا دەربارەی دووکەڵی دیزڵ و تەندروستی ئاماژە بەوە دەکات کە زۆربەی سەرچاوە سەرەکییەکانی دیزڵ، وەک کەشتی، شەمەندەفەر و بارهەڵگر، لە ناو و دەوروبەری بەندەرەکان، گۆڕەپانەکانی شەمەندەفەر و ڕێگا قەرەباڵغەکاندا کار دەکەن، و پیسبوونی دیزڵ دەتوانێت نەخۆشیی درێژخایەنی سییەکان، لەوانە ڕەبۆ، خراپتر بکات. منداڵان، کە سییەکانیان هێشتا لە گەشەکردندایە، لە ناو هەستیارترین کەسەکاندان. CDC (ناوەندەکانی کۆنترۆڵ و ڕێگرتن لە نەخۆشییەکان) پیسبوونی ئۆتۆمبێل و کارگە لە ڕیزی وروژێنەرە باوەکانی ڕەبۆدا دادەنێت، و AirNow ئاماژە بەوە دەکات کە ئۆزۆن و پیسبوونی تەنۆلکەیی ئەگەری دەرکەوتنی نیشانەکانی ڕەبۆ زیاد دەکەن.
چاودێریی بەپەلە بۆ ڕەبۆ: ئەو نیشانانەی هەڵچوونێک پێویستی بە چاودێریی هەمان ڕۆژە
هەڵچوونەکان دەکرێت لەناکاو دەست پێ بکەن، بەڵام هەندێکیان بە هێواشی لە ماوەی چەند کاتژمێر یان چەند ڕۆژێکدا دروست دەبن. نموونەی پلانی کاری ڕەبۆی NHLBI (پەیمانگای نیشتمانیی دڵ، سی و خوێن) ئەم قۆناغە بە ناوچەی زەرد ناو دەبات، واتە ئەو کاتەی ڕەبۆ خراپتر دەبێت. نیشانەکان بریتین لە:
- کۆکە، فیکەکردنی سنگ، گوشرانی سنگ یان هەناسەتەنگی
- بەئاگاهاتن بە شەو بەهۆی ڕەبۆوە
- توانای ئەنجامدانی هەندێک لە چالاکییە ئاساییەکانت، بەڵام نەک هەموویان
- ئەنجامی پێوانەی بەرزترین خێرایی دەرچوونی هەوا (peak flow) لە نێوان 50 بۆ 79 لەسەدی باشترین ئەنجامی تایبەتی خۆت، ئەگەر ئامێری پێوانە بەکاردەهێنیت
بۆ منداڵان، American Academy of Pediatrics (ئەکادیمیای ئەمریکیی پزیشکیی منداڵان، AAP) نیشانەکانی هەڵامەت، کۆکەی شەوانە، گوشرانی سنگ یان سکئێشە، و بەرکەوتن بە وروژێنەرێکی ناسراو دەخاتە سەر ئەم لیستە. پلانەکەی NHLBI هەروەها ئاگادار دەکاتەوە کە ئەگەر نیشانەکان دوای 24 کاتژمێر لە ناوچەی زەرددا وەک خۆیان مانەوە یان خراپتر بوون، ئەوا دەچیتە ناوچەی سوورەوە.
هەڵچوونی ڕەبۆ لە ناوچەی زەرددا ئەو کاتەیە کە سەردانی هەمان ڕۆژ زۆرترین سوودی هەیە: کۆکە یان فیکەکردنی سنگ کە دوای هەڵامەت بەردەوام دەبێت، هەڵمژەری فریاکەوتن کە زیاتر لەوەی پلانەکەت ڕێگەی پێ دەدات پێویستت پێی دەبێت، یان هەر نەبوونی پلانی نووسراو. پسپۆڕێکی تەندروستی دەتوانێت پشکنینت بۆ بکات، گوێ لە سییەکانت بگرێت، شێوازی بەکارهێنانی هەڵمژەرەکەت بپشکنێت و بڕیار بدات ئایا هەڵچوونەکە دەتوانرێت بە سەلامەتی لە دەرەوەی نەخۆشخانە چارەسەر بکرێت. هەموو ئەو هەڵمژەرانەی بەکاریان دەهێنیت لەگەڵ خۆت بهێنە.
ئەگەر نیشانەکان دوای کاتژمێرەکانی کارکردنی کلینیک دەستیان پێکرد
کلینیکەکەمان لە National City لە کاتژمێرە دیاریکراوەکاندا نەخۆش دەبینێت، کە لە پەڕەی شوێنەکەدا نووسراون، بۆیە پێشوەختە پلان دابنێ. بۆ نیشانەکانی ناوچەی زەرد لە دەرەوەی کاتژمێرەکانی کار، پلانی کارەکەت جێبەجێ بکە و پەیوەندی بە نووسینگەی پزیشکەکەتەوە بکە، یان بە هێڵی ئامۆژگاریی پەرستاریی بیمە تەندروستییەکەت ئەگەر هەبێت. بۆ نیشانەکانی ناوچەی سوور لای منداڵ، AAP ئامۆژگاری دەکات کە دەستبەجێ پەیوەندی بە پزیشکەکەوە بکەیت و، ئەگەر نووسینگەکە داخرابوو، بڕۆیت بۆ بەشی فریاکەوتن، یان پەیوەندی بە 911 بکەیت ئەگەر خۆت ناتوانیت منداڵەکەت بگەیەنیتە ئەوێ.
نیشانە مەترسیدارەکانی 911: لێوی شین، ڕستەی کورت، هەڵمژەر سوود نابەخشێت
زانینی ئەوەی کەی بۆ ڕەبۆ پەیوەندی بە 911 بکەیت لە هەموو بەشەکانی تری ئەم ڕێبەرە گرنگترە. بە پشتبەستن بە ڕێنماییەکانی MedlinePlus، NHLBI و AAP، ئەگەر خۆت یان منداڵەکەت یەکێک لەم حاڵەتانەتان هەبوو، دەستبەجێ پەیوەندی بە 911 بکە یان بڕۆ بۆ نزیکترین بەشی فریاکەوتن:
- گرفتی هەناسەدان ئەوەندە توند بێت کە ڕۆیشتن یان قسەکردن قورس بێت، بۆ نموونە لە ناوەڕاستی ڕستەیەکی کورتدا بوەستێت بۆ هەناسەدان
- لێو یان نینۆکەکان شین یان خۆڵەمێشی دیار بن
- بۆ هەناسەدان لەشی بەرەو پێش چەماندبێتەوە، یان لەگەڵ هەر هەناسەیەکدا پەراسووەکان دیار بن یان کونەکانی لووت فراوان ببن
- سەرلێشێواو، بە شێوەیەکی نائاسایی خەواڵوو، یان کەمتر لە ئاسایی وەڵامدەرەوە دیار بێت
- هەڵمژەری فریاکەوتن کەم یان هیچ ئاسوودەییەکی پێ نەبەخشێت، یان دوای بەکارهێنانی هێشتا هەناسەدان زۆر قورس بێت
- ئەنجامی بەرزترین خێرایی دەرچوونی هەوا لە خوار 50 لەسەدی باشترین ئەنجامی تایبەتی خۆی بێت، کە MedlinePlus وەک حاڵەتێکی فریاکەوتن مامەڵەی لەگەڵ دەکات
نموونەی پلانەکەی NHLBI دەڵێت لەگەڵ یەکەم نیشانەی ناوچەی سوور دەرمانی ئاسوودەکەری خێرا وەربگرە و پەیوەندی بە پزیشکەکەتەوە بکە، پاشان ئەگەر دوای 15 خولەک هێشتا لە ناوچەی سووردا بوویت و نەتتوانی پەیوەندی بە پزیشکەکەتەوە بکەیت، بڕۆ بۆ نەخۆشخانە یان پەیوەندی بە ئۆتۆمبێلی فریاکەوتنەوە بکە. لەگەڵ نیشانە مەترسیدارەکانی وەک قورسیی ڕۆیشتن و قسەکردن یان شینبوونی لێوەکان، دەڵێت هەر ئێستا بڕۆ. ئەگەر دڵنیا نیت، وەک حاڵەتێکی فریاکەوتن مامەڵەی لەگەڵ بکە. بۆ حاڵەتە ناڕوونەکان، ڕێبەرەکەمان دەربارەی چاودێریی بەپەلە بەراورد بە بەشی فریاکەوتن نموونە باوەکان ڕوون دەکاتەوە.
پشکنینی کوالیتیی هەوا پێش کار، قوتابخانە و یاری
کوالیتیی هەوا و ڕەبۆ لە National City شایەنی ئەوەن کە هەموو ڕۆژێک پێکەوە بپشکنرێن. AirNow.gov ڕێگەت پێ دەدات بەپێی شوێن بگەڕێیت، کوالیتیی ئێستای هەوا لەگەڵ پێشبینیی ئەمڕۆ و سبەی نیشان دەدات، و ئاگادارکردنەوەی ئیمەیڵیی EnviroFlash و ئەپێکی مۆبایل پێشکەش دەکات. لەسەر Air Quality Index (پێوەری کوالیتیی هەوا، AQI)، سەوز (0 بۆ 50) ڕازیکەرە، زەرد (51 بۆ 100) دەتوانێت مەترسی بۆ ئەو کەسانە هەبێت کە بە شێوەیەکی نائاسایی هەستیارن، و پرتەقاڵی (101 بۆ 150) واتە گرووپە هەستیارەکان لەوانەیە هەست بە کاریگەریی تەندروستی بکەن.
- پێش گەیاندنی منداڵان بۆ قوتابخانە، شیفتی کار لە دەرەوە و ڕاهێنانی وەرزشی، AQI بپشکنە.
- کاتێک کوالیتیی هەوا خراپە، پەنجەرەکان داخراو ڕابگرە و خۆت لە چالاکیی توندی دەرەوە بپارێزە، هەروەک NHLBI ئامۆژگاری دەکات.
- هەر کاتێک توانیت، ڕاکردن و یارییەکان لە دوور لە قەرەباڵغترین ڕێگاکانی بارهەڵگرەکان پلان بۆ دابنێ.
- هەڵمژەرێکی فریاکەوتن لە شوێنی کارەکەت دابنێ و دڵنیا ببەرەوە کە قوتابخانەی منداڵەکەت یەکێکی هەیە.
داڕشتنی پلانی کاری ڕەبۆ لەگەڵ دابینکەری تەندروستییەکەت
CDC دەڵێت هەر کەسێکی تووشبوو بە ڕەبۆ پێویستی بە پلانی کاری تایبەت بە خۆیەتی، کە لەگەڵ دابینکەرێکی خزمەتگوزاریی تەندروستی داڕێژرابێت. بەپێی NHLBI، پلانێکی باش ئەمانە لەخۆ دەگرێت: ئەو وروژێنەرانەی دەبێت خۆتیان لێ بپارێزیت، چۆن بزانیت تووشی هێرش بوویت و چی بکەیت، کام دەرمانانە وەربگریت و کەی، کەی پەیوەندی بە دابینکەرەکەتەوە بکەیت یان بڕۆیت بۆ بەشی فریاکەوتن، و لە کاتی فریاکەوتندا پەیوەندی بە کێوە بکەیت. هەڵمژەرەکانت و، ئەگەر ئامێری پێوانە بەکاردەهێنیت، باشترین ئەنجامی تایبەتی خۆت لە پێوانەی بەرزترین خێرایی دەرچوونی هەوا لەگەڵ خۆت بهێنە. NHLBI هەروەها پێشنیار دەکات هەر کێشەیەکی ڕەبۆ بنووسیتەوە و ئەو تۆمارە لە سەردانی داهاتوودا لەگەڵ خۆت بهێنیت. هەر پەیوەندییەک بە هاتوچۆ یان ڕۆژانی هەوای خراپەوە تێبینی بکە.
بۆ منداڵان، AAP پێشنیار دەکات پلانەکە لەگەڵ قوتابخانە و هەر کەسێکی تر کە چاودێریی منداڵەکەت دەکات هاوبەش بکەیت. لە Palm Urgent Care لە National City، سەردانە دەرەکییەکان و پشکنینە جەستەییەکان کاتێکی سروشتین بۆ پێداچوونەوە بە پلانەکەدا و دڵنیابوونەوە لەوەی ئەو دەرمانەی لە قوتابخانەدایە بەڕۆژە.
پرسیارە باوەکان
بۆ هێرشی ڕەبۆ بڕۆم بۆ چاودێریی بەپەلە یان بەشی فریاکەوتن؟
بۆ نیشانە مەترسیدارەکان پەیوەندی بە 911 بکە یان بڕۆ بۆ بەشی فریاکەوتن: قورسیی ڕۆیشتن یان قسەکردن، شین یان خۆڵەمێشیبوونی لێو یان نینۆکەکان، سەرلێشێوان، یان هەڵمژەرێکی فریاکەوتن کە یارمەتی نادات. چاودێریی بەپەلە بۆ ڕەبۆ گونجاوە بۆ هەڵچوونە سووکترەکان، وەک کۆکە یان فیکەکردنی سنگ کە بەردەوام دەبێت.
دوای بەکارهێنانی هەڵمژەری فریاکەوتن چەند چاوەڕێ بکەم؟
نموونەی پلانی کاری NHLBI دەڵێت ئەگەر 15 خولەک دوای وەرگرتنی دەرمانی ئاسوودەکەری خێرا هێشتا لە ناوچەی سووردا بوویت و نەتتوانی پەیوەندی بە پزیشکەکەتەوە بکەیت، بڕۆ بۆ نەخۆشخانە یان پەیوەندی بە ئۆتۆمبێلی فریاکەوتنەوە بکە. ئەگەر نیشانە مەترسیدارەکان هەبوون، دەستبەجێ بڕۆ.
ئایا پیسبوونی هەوا لە نزیک بەندەر ڕەبۆ خراپتر دەکات؟
دەتوانێت. CARB ڕایدەگەیەنێت کە گەڕەکەکانی Portside، لەوانە West National City، هەندێک لە بەرزترین ڕێژەکانی ڕەبۆیان لە هەرێمەکەدا هەیە، و دووکەڵی دیزڵ دەتوانێت ڕەبۆ خراپتر بکات.
پلانی کاری ڕەبۆ دەبێت چی لەخۆ بگرێت؟
بەپێی NHLBI، پلانەکە ئەمانە لەخۆ دەگرێت: ئەو وروژێنەرانەی دەبێت خۆتیان لێ بپارێزیت، چۆن هێرشێک بناسیتەوە و چی بکەیت، کام دەرمانانە وەربگریت و کەی، کەی پەیوەندی بە دابینکەرەکەتەوە بکەیت یان بڕۆیت بۆ بەشی فریاکەوتن، و لە کاتی فریاکەوتندا پەیوەندی بە کێوە بکەیت.
ئەگەر پێویستت بە چاودێریی بەپەلە هەیە بۆ نیشانەکانی ڕەبۆ کە حاڵەتی فریاکەوتن نین، یان یارمەتیت دەوێت بۆ پلانێکی نووسراو، سەردانی پەڕەی شوێنی Palm Urgent Care لە National City بکە بۆ کاتژمێرەکانی کار، ئاراستەکان و چۆنیەتیی ڕێکخستنی سەردانی هەمان ڕۆژ، یان لە ڕێگەی پەڕەی پەیوەندی پەیوەندیمان پێوە بکە.
ئەم بابەتە تەنها بۆ زانیاریی گشتییە و جێگرەوەی ئامۆژگاریی پزیشکیی پسپۆڕێکی تەندروستیی مۆڵەتدار نییە.