کۆکەیەک کە چەند هەفتەیەک بەردەوام دەبێت. ماندوێتییەک کە لاناچێت. تایەک کە دێت و دەڕوات. دەکرێت هۆکارەکەی زۆر شت بێت، بەڵام لە South Bay هۆکارێکی تریش هەیە کە شایەنی پرسیارکردنە: تای دۆڵ (valley fever)، هەوکردنێکی کەڕوویی سییەکان کە بە ئیسپانی پێی دەوترێت fiebre del valle. نیشانەکانی تای دۆڵ زۆر لە ئەنفلۆنزا یان COVID-19 دەچن، بۆیە ئەم هەوکردنە بە ئاسانی لەبەرچاو ون دەبێت. CDPH هەروەها ڕێبەرێک بە زمانی ئیسپانی پێشکەش دەکات.
بۆچی تای دۆڵ لە South Bay زیاترە
بەپێی CDC (ناوەندەکانی کۆنترۆڵکردن و ڕێگرتن لە نەخۆشییەکان)، تای دۆڵ (کۆکسیدیۆیدۆمایکۆسیس) بەهۆی Coccidioides ەوە دروست دەبێت، کە کەڕوویەکە لە خاکی باشووری ڕۆژئاوای ویلایەتە یەکگرتووەکان و بەشێک لە مەکسیک، ئەمریکای ناوەڕاست و ئەمریکای باشووردا دەژی. California Department of Public Health (CDPH) (بەڕێوەبەرایەتیی تەندروستیی گشتیی کالیفۆرنیا) ڕایدەگەیەنێت کە ژمارەی حاڵەتەکان لە سەرانسەری ویلایەتەکەدا گەیشتووەتە بەرزترین ئاستی تۆمارکراو و لە دەرەوەی Central Valley و Central Coast یش زیاد دەکات، لەوانە لە ناوچە کەنارییەکانی باشوور.
لەناو کاونتی San Diego دا، South Bay بە ڕوونی جیادەبێتەوە. ڕاپۆرتێکی چاودێریی نەخۆشییەکانی County of San Diego Health and Human Services Agency دەریخستووە کە ژمارەی حاڵەتە تۆمارکراوەکان لە ماوەی نزیکەی دوو دەیەدا بەرز بووەتەوە. بە تێکڕای پێنج ساڵ، ڕێژەی سەرانسەری کاونتی 13.6 حاڵەت بوو بۆ هەر 100,000 دانیشتوو. کۆدی پۆستەی (ZIP) 92173، کە San Ysidro دەگرێتەوە، دووەم بەرزترین ڕێژەی لە کاونتیدا هەبوو بە 33.5 بۆ هەر 100,000 کەس، واتە نزیکەی دوو و نیو ئەوەندەی تێکڕای کاونتی. دوو کۆدی پۆستەی تری South Bay، 91902 و 92154، یش لەناو چوار پلەی یەکەمدا بوون.
تێبینییەک: ڕێژەکان لەسەر بنەمای کۆدی پۆستەی شوێنی نیشتەجێبوونن، کە لەوانەیە ئەو شوێنە نەبێت کە کەسەکە سپۆرەکانی تێدا هەڵمژیوە، و کاتێک ژمارەی حاڵەتەکان کەمە دەکرێت ڕێژەکان بگۆڕێن. مەبەست ئاگادارکردنەوەیە، نەک ترساندن.
سپۆرەکان چۆن بڵاو دەبنەوە: تەپوتۆز، با و کاری بیناسازی
تای دۆڵ لە کەسێکەوە بۆ کەسێکی تر ناگوازرێتەوە. County of San Diego ڕوونی دەکاتەوە کە خەڵک بە هەڵمژینی تەپوتۆزی دەرەوە تووش دەبن کە سپۆری کەڕووی هەڵگرتووە، ئەم سپۆرانە کاتێک بای بەهێز یان هەڵکەندن خاکەکە دەشڵەقێنن دەکەونە ناو هەواوە. ڕاپۆرتێکی چاودێریی کاونتی بای بەهێز، گەردەلوولی تەپوتۆز، بیناسازی، هەڵکەندن و کاری کشتوکاڵ وەک هۆکارە باوەکان دەژمێرێت.
CDPH ئاماژە بە مەترسیی زیاتری تووشبوون دەکات بۆ ئەو کەسانەی لە بیناسازی، باخچەسازی یان کشتوکاڵدا کار دەکەن، و بۆ ئەوانەی لە نزیک شوێنەکانی بیناسازی و هەڵکەندن دەژین یان کار دەکەن. لەبەر ئەوەی ئەم کەڕووە لە بەشێک لە مەکسیکیشدا هەیە، کات بەسەربردن لە دەرەوە لە هەر دیوێکی سنوور بێت حیساب دەکرێت. ئەگەر لە دەرەوە کار دەکەیت یان زۆرجار سنوور دەپەڕیتەوە، لە کاتی سەردانەکەتدا باسی بکە.
بۆ کەمکردنەوەی ڕووبەڕووبوونەوەی تەپوتۆز، کاونتی ئەمانە پێشنیار دەکات:
- مانەوە لە ژوورەوە و داخستنی پەنجەرە و دەرگاکان کاتێک با هەیە و هەوا پڕ لە تەپوتۆزە.
- داخستنی پەنجەرەکانی ئۆتۆمبێل و بەکارهێنانی سووڕانەوەی هەوای ناوەوە کاتێک لەو ناوچانەدا لێدەخوڕیت کە تای دۆڵی تێدا باوە.
- لەبەرکردنی ماسکی N95 کە بە باشی لەسەر دەموچاو جێگیر بێت ئەگەر ناتوانیت خۆت لە کاری پڕ لە تەپوتۆز لابدەیت، وەک لە شوێنەکانی بیناسازی یان هەڵکەندن.
نیشانەکانی تای دۆڵ کە لە ئەنفلۆنزا یان COVID-19 دەچن
زۆر کەس هەرگیز هەست بە نەخۆشی ناکەن: کاونتی مەزەندە دەکات کە نزیکەی 60 لەسەدی ئەو کەسانەی تای دۆڵیان هەیە هیچ نیشانەیەکیان نییە. کاتێک نیشانەکان دەردەکەون، CDC دەڵێت بەزۆری 1 بۆ 3 هەفتە دوای ڕووبەڕووبوونەوە دەست پێدەکەن و دەکرێت ئەمانە بگرنەوە:
- ماندوێتی، کۆکە، تا و سەرئێشە
- هەناسەتەنگی و ئارەقکردنەوەی شەوانە
- ئازاری ماسولکە یان ئازاری جومگە
- پەڵەی پێست لە بەشی سەرەوەی لەش یان لەسەر قاچەکان
CDPH ئازاری سنگ و دابەزینی کێشیش زیاد دەکات، و ئاماژە بەوە دەکات کە ئەم نیشانانە لە COVID-19 و ئەنفلۆنزا دەچن، بۆیە پشکنینی تاقیگە پێویستە بۆ جیاکردنەوەیان. نیشانەکان بەزۆری چەند هەفتەیەک تا چەند مانگێک دەخایەنن. لەبەر ئەوەی تای دۆڵ لەو هەوکردنی سییانە (نیمۆنیا) دەچێت کە بەکتریا یان ڤایرۆس دروستیان دەکەن، CDC ئاماژە بەوە دەکات کە زۆرجار بە هەڵە دەستنیشان دەکرێت.
کەی بچیتە بەشی فریاکەوتن یان پەیوەندی بە 911 بکەیت
زۆربەی حاڵەتەکانی تای دۆڵ سووکن، بەڵام دەکرێت مەترسیدار بن. بەپێی CDC، نزیکەی 5 بۆ 10 لەسەدی ئەو کەسانەی تای دۆڵیان هەیە تووشی کێشەی جددیی سییەکان دەبن، و لە نزیکەی 1 لەسەدیاندا هەوکردنەکە بڵاو دەبێتەوە بۆ مێشک و مۆخی بڕبڕەی پشت، پێست، یان ئێسک و جومگەکان. لەم حاڵەتانەدا پەیوەندی بە 911 بکە یان بچۆ بۆ نزیکترین بەشی فریاکەوتن:
- کێشەی هەناسەدان کە لەناکاو دێت یان قسەکردن قورس دەکات (MedlinePlus)
- ئازاری لەناکاوی سنگ کە وەک پڕۆکاندن، گوشین یان پەستان هەستی پێدەکرێت، بەتایبەتی لەگەڵ ئارەقکردنەوە یان دڵتێکهەڵاتن (MedlinePlus)
- سەرئێشەیەکی توند لەگەڵ ڕەقبوونی مل، سەرلێشێوان یان هەستیاری بەرامبەر ڕووناکی، کە دەکرێت نیشانەی هەوکردنی پەردەکانی مێشک (مێنەنجایتس) بن (MedlinePlus)
کەی داوای پشکنین بکەیت
CDC ئامۆژگاری دەکات کە ئەگەر نیشانەکانی تای دۆڵ زیاتر لە هەفتەیەک بەردەوام بوون، پەیوەندی بە پسپۆڕێکی تەندروستییەوە بکەیت. CDPH پێشنیار دەکات کاتێک کۆکە، تا و ماندوێتی زیاتر لە 7 بۆ 10 ڕۆژ بەردەوام دەبن دوای ئەوەی کاتت لە نزیک خاک و تەپوتۆزی دەرەوە بەسەربردووە لەو شوێنانەی تای دۆڵی تێدا باوە، لەگەڵ پسپۆڕی تەندروستی باسی پشکنین بکەیت. داوای پشکنین بکە ئەگەر:
- کۆکەیەکت هەیە کە لاناچێت، یان تا یان شەکەتییەکی زۆرت هەیە کە زیاتر لە هەفتەیەک دەخایەنێت.
- بە دژەبەکتریا (ئەنتیبایۆتیک) بۆ هەوکردنی سییەکان چارەسەر کراویت و باشتر نابیت. CDC لەم حاڵەتەدا ڕادەسپێرێت کە داوای پشکنین بۆ تای دۆڵ یان جۆرەکانی تری هەوکردنی کەڕوویی سییەکان بکەیت.
- نەخۆشییەکەت 1 بۆ 3 هەفتە دوای کاری دەرەوەی پڕ لە تەپوتۆز، کاری حەوشە یان گەردەلوولێکی با دەستی پێکرد.
- سەر بە یەکێک لەو گرووپانەیت کە مەترسییان زیاترە و لە خوارەوە باس کراون.
گرووپەکانی مەترسیی زیاتر، لەوانە ئەو کەسانەی نەخۆشیی شەکرەیان هەیە
هەندێک کەس ئەگەری زیاتری هەیە زۆر نەخۆش بکەون. CDPH ئەم کەسانە دەژمێرێت کە:
- تەمەنیان 60 ساڵ یان زیاترە
- ڕەشپێست یان فیلیپینین
- دووگیانن، بەتایبەتی لە قۆناغە کۆتاییەکانی دووگیانیدا
- نەخۆشیی شەکرەیان هەیە
- سیستەمی بەرگرییان لاواز بووە بەهۆی شێرپەنجە، HIV، چاندنی ئەندام، یان دەرمانی وەک چارەسەری کیمیایی یان ستیرۆید
کاونتی هەروەها خەڵکی دوورگەکانی ئۆقیانووسی هێمنیش لەم گرووپانەدا دادەنێت. ئەگەر نەخۆشیی شەکرەت هەیە، چاوەڕێ مەکە تا کۆکەیەکی بەردەوام خۆی لاچێت. MedlinePlus نەخۆشیی شەکرە لەناو ئەو بارانەدا دادەنێت کە ئەگەری هەوکردنی توندی سییەکان زیاد دەکەن، و ئامۆژگاری دەکات پەیوەندی بە پسپۆڕی تەندروستییەوە بکەیت کاتێک نیشانەکانی هەناسەدان خراپتر دەبن، تا بەردەوام دەبێت، یان نیشانەکان دوای ئەوەی دەستت کرد بە هەستکردن بە باشتربوون دەگەڕێنەوە.
پشکنینی خوێن چۆن ئەنجام دەدرێت
پشکنین بەزۆری بە وەرگرتنی نموونەی خوێن دەست پێدەکات. وەک CDC باسی دەکات، پسپۆڕی تەندروستییەکەت نموونەکە دەنێرێت بۆ تاقیگە، لەوێ بۆ ئەو دژەتەنانە دەپشکنرێت کە سیستەمی بەرگریت دژی کەڕووی Coccidioides دروستیان دەکات (MedlinePlus). ئەمانە لەبیر بێت:
- پشکنینی زوو لەوانەیە نەیدۆزێتەوە. لە سەرەتای نەخۆشییەکەدا لەوانەیە دژەتەنێکی کەم هەبێت، بۆیە لەوانەیە پشکنینەکە چەند هەفتەیەک دواتر دووبارە بکرێتەوە (MedlinePlus).
- ئەنجامی پۆزەتیڤ پێویستی بە لێکدانەوە هەیە. بوونی دژەتەن دەکرێت واتای هەوکردنێکی ئێستا یان پێشوو بێت، و بەرزبوونەوەی ئاستیان لە پشکنینی دووبارەدا یارمەتی دەدات هەوکردنێکی چالاک پشتڕاست بکرێتەوە (MedlinePlus).
- لەوانەیە پشکنینی تر زیاد بکرێن. پزیشک لەوانەیە داوای تیشکی ئێکسی سنگ یان سی تی سکان بکات، یان شلەی ڕێڕەوەکانی هەناسە بپشکنێت (County of San Diego).
ئەگەر ئەنجامی پشکنینەکە پۆزەتیڤ بوو، کاونتی ئاماژە بەوە دەکات کە زۆر کەس کە نیشانەی سووکیان هەیە لە ماوەی چەند مانگێکدا بەبێ دەرمان چاک دەبنەوە، لە کاتێکدا ئەو کەسانەی هەوکردنی جددیتریان هەیە یان هۆکاری مەترسییان هەیە لەوانەیە دەرمانی دژەکەڕووی خواردن بۆ ماوەی 3 بۆ 6 مانگ بۆیان بنووسرێت.
لە Palm Urgent Care، San Ysidro، نەخۆشانی بێ وادە دەتوانن بۆ کۆکەی بەردەوام، تا یان ماندوێتی هەڵسەنگاندنیان بۆ بکرێت، لەگەڵ پشکنینی تاقیگە کاتێک پزیشک ڕایدەسپێرێت. زیاتر بزانە دەربارەی چۆنیەتیی پشکنینی تاقیگە لە چاودێریی بەپەلەدا، یان سەیری هەموو خزمەتگوزارییەکانی Palm Urgent Care بکە.
پرسیارە باوەکان
یەکەم نیشانەکانی تای دۆڵ چین؟
نیشانە سەرەتاییە باوەکان بریتین لە ماندوێتی، کۆکە، تا، سەرئێشە، هەناسەتەنگی، ئارەقکردنەوەی شەوانە، و ئازاری ماسولکە یان جومگە، هەندێک جار لەگەڵ پەڵەی پێست لە بەشی سەرەوەی لەش یان لەسەر قاچەکان. بەزۆری 1 بۆ 3 هەفتە دوای هەڵمژینی سپۆرەکان دەست پێدەکەن.
ئایا تای دۆڵ درمە؟
نەخێر. تای دۆڵ لە کەسێکەوە بۆ کەسێکی تر، یان لە نێوان مرۆڤ و ئاژەڵدا ناگوازرێتەوە. خەڵک بە هەڵمژینی سپۆر لە تەپوتۆز و خاکی دەرەوە تووشی دەبن، یان بە دەگمەن لە ڕێگەی بڕین یان برینێکەوە.
چۆن تای دۆڵ لە ئەنفلۆنزا یان COVID-19 جیا بکەمەوە؟
تەنها بە نیشانەکان نا. ئەم نەخۆشییانە لە یەک دەچن، بۆیە پشکنینی تاقیگە پێویستە. ئەگەر نیشانەکان زیاتر لە هەفتەیەک بەردەوام بوون، یان دژەبەکتریا بۆ هەوکردنی سییەکان سوودی نەبوو، لە پسپۆڕی تەندروستییەکەت دەربارەی پشکنینی تای دۆڵ بپرسە.
لە کوێ دەتوانم لە نزیک خۆم لە San Ysidro پشکنینی تای دۆڵ بکەم؟
Palm Urgent Care، San Ysidro، پێشوازی لە نەخۆشانی بێ وادە دەکات و پشکنینی تاقیگە پێشکەش دەکات. پزیشک دەتوانێت نیشانەکانت هەڵبسەنگێنێت و لە کاتی پێویستدا داوای پشکنین بکات یان ڕەوانەی شوێنێکی ترت بکات. پێشوەختە پەیوەندی بکە بۆ دڵنیابوونەوە لەوەی کام پشکنینانە لەم لقەدا بەردەستن.
ئەگەر نیشانەکانی تای دۆڵ وەک کۆکە، تا یان ماندوێتیی قووڵ زیاتر لە هەفتەیەک بەردەوام بوون، خۆت بپشکنە. بێ وادە وەرە بۆ Palm Urgent Care لە 601 E San Ysidro Blvd #170، یان سەردانی پەڕەی لقی San Ysidro بکە بۆ کاتەکانی کارکردن، ڕێنمایی گەیشتن و وردەکاریی ڕووماڵی بیمە.
ئەم بابەتە بۆ زانیاریی گشتییە و جێگرەوەی ئامۆژگاریی پزیشکیی پسپۆڕێکی تەندروستیی مۆڵەتدار نییە.