چەقۆیەک کە لە کاتی وردکردنی پیازدا لە دەستت دەخلیسکێت، لێواری تیژی پارچە ئاسنێک لە گەراجدا، مشارێکی لقبڕین کە لە حەوشەدا لە ژێر دەستتدا هەڵدەبەزێتەوە. کاتێک خوێن بە خاولییەکەدا دەچێتە دەرەوە، پرسیارەکە بە خێرایی دێتە پێش: پێویستم بە دروومان هەیە، و ئێستا دەبێت بۆ کوێ بچم؟ ئەم ڕێبەرە باس لە فریاگوزاریی سەرەتایی، ئەو نیشانانەی کە برینێک پێویستی بە داخستن هەیە، کاتی گونجاو، و ئەوەی کەی بەشی فریاکەوتن هەڵبژێریت دەکات. لە El Cajon، سەردانی بێ کاتی پێشوەخت بۆ پشکنینی برین لە لقی Mollison ی Palm Urgent Care بەردەستە.
فریاگوزاریی سەرەتایی لە 10 خولەکی یەکەمدا
زۆربەی خوێنبەربوونی برین بە پەستانی بەردەوام خاو دەبێتەوە. American Academy of Pediatrics (AAP، ئەکادیمیای ئەمریکیی پزیشکانی منداڵان) ئامۆژگاری دەکات کە پارچە گازێکی پاک یان پەڕۆیەکی پاک بۆ ماوەی 5 تا 10 خولەک بە توندی بخەیتە سەر برینەکە بەبێ ئەوەی هەڵیبگریت بۆ سەیرکردن، چونکە پشکنینی زوو باوترین هۆکاری بەردەوامبوونی خوێنبەربوونە (HealthyChildren.org).
- دەستەکانت بشۆ، پەستان بخە سەر برینەکە و بەرزی بکەرەوە. پەڕۆیەکی پاک لەسەر برینەکە ڕابگرە و شوێنی برینەکە بەرز بکەرەوە تا خوێنبەربوونەکە دەوەستێت، وەک ڕێنماییەکانی فریاگوزاریی سەرەتایی Mayo Clinic ڕاسپاردە دەکات.
- لە ژێر ئاوی بەردەوامدا بیشۆ. دەوروبەری برینەکە بە سابوون بشۆ، بەڵام مەهێڵە سابوون بچێتە ناو خودی برینەکەوە. Mayo Clinic ئامۆژگاری دەکات هایدرۆجین پێرۆکساید (ئاوی ئۆکسجین) یان یۆد بەکار نەهێنیت، چونکە دەتوانن شانەکان بوروژێنن.
- لە ئاودا مەیخووسێنە. AAP ئاگادار دەکاتەوە کە خووساندنی برینێک کە لەوانەیە پێویستی بە دروومان بێت دەتوانێت ئاوسانی پێ بکات و داخستنی قورستر بکات (پشکنەری نیشانەکانی AAP).
- دەست لە شتە چەقیوەکان مەدە. ئەگەر شووشە، کانزا یان دار لە ناو برینەکەدا چەقیوە، دەری مەهێنە. MedlinePlus دەڵێت دەستبەجێ چاودێریی پزیشکی وەربگرە.
- دایبپۆشە بە پێچێکی پاک تا دەگەیتە شوێنی سەردانەکەت.
پێویستم بە دروومان هەیە؟ ئەو نیشانانەی برین پێویستی بە داخستن هەیە
برین (یان دڕانی پێست) بە تەواوی بە ناو پێستدا دەڕوات. ڕووشان وا نییە. AAP دەڵێت ڕووشان هەرگیز پێویستی بە دروومان نییە، هەرچەند درێژیش بێت، لە کاتێکدا ئەو برینانەی لە کاتی پشوودان یان جووڵەدا دەم دەکەنەوە پێویستیان بە داخستن هەیە بۆ ڕێگرتن لە مانەوەی جێ برین (پشکنەری نیشانەکانی AAP). با برینەکە هەر لە هەمان ڕۆژدا بپشکنرێت ئەگەر:
- لێوارەکانی برینەکە لێک جیا دەبنەوە یان کراوە دەمێننەوە کاتێک پەستانەکە کەم دەکەیتەوە.
- چەوریی زەردباو یان ماسولکەی سووری تۆخ دەبینیت، تەنانەت لە برینێکی بچووکیشدا (HealthyChildren.org).
- قووڵیی برینەکە لە چارەکە ئینجێک زیاترە یان لەسەر ڕوخسارە (MedlinePlus).
- بۆ منداڵ، درێژیی برینەکە لە نیو ئینج زیاترە، یان لەسەر ڕوخسار لە چارەکە ئینجێک زیاترە (پشکنەری نیشانەکانی AAP).
- برینەکە کاتێک ناوچە بریندارەکە دەجووڵێنیت دەم دەکاتەوە (پشکنەری نیشانەکانی AAP).
- برینەکە بەهۆی گازگرتن، قولاپی ماسیگرتن، شتێکی ژەنگاوی یان پێنان بە بزمارێکدا دروست بووە، کە MedlinePlus هەموویان وەک حاڵەتی پێویست بە چاودێریی خێرا دیاری دەکات.
ئەگەر ئێسک یان وەتەر (ژێ) دەبینیت، لە جیاتی ئەوە بچۆ بۆ بەشی فریاکەوتن (لە خوارەوە ببینە).
برینە بچووک و ڕووکەشەکان کە لێوارەکانیان بە یەکەوە دەمێننەوە زۆرجار دەتوانرێت لە ماڵەوە بە مەڵهەم و پێچێک کە ڕۆژانە دەگۆڕدرێت چارەسەر بکرێن، بەپێی Mayo Clinic.
پێش دروومانکردن چەند دەتوانیت چاوەڕێ بکەیت
کات گرنگە چونکە برینی کراوە دەرگا بۆ بەکتریا دەکاتەوە. AAP دەڵێت برینێک کە لەوانەیە پێویستی بە دروومان بێت دەبێت هەرچی زووتر ببینرێت، باشترین شت ئەوەیە لە ماوەی 6 کاتژمێردا بپشکنرێت و دابخرێت (پشکنەری نیشانەکانی AAP). ڕێبەری AAP بۆ چارەسەرکردنی برین ئەوەش زیاد دەکات کە زۆربەی برینەکان هێشتا دەتوانرێت بە سەلامەتی تا 24 کاتژمێر دوای برینداربوون دابخرێن، مەگەر برینەکە پیس بێت یان مەترسیی هەوکردنی (ئینفێکشن) زیاتری هەبێت، وەک گازگرتنی ئاژەڵ (HealthyChildren.org). پشکنەری نیشانەکانیش ئاماژە بەوە دەکات کە هیچ کاتێکی کۆتایی بۆ چارەسەرکردنی برینی کراوە نییە، بۆیە برینەکەی دوێنێ شەویش هێشتا شایەنی پشکنینە.
MedlinePlus ئاماژە بەوە دەکات کە برینی گازگرتن، برینی کونبوون، برینی پلیشانەوە، برینی پیس، برینی پێ و ئەو برینانەی بە زوویی چارەسەر نەکراون زیاترین ئەگەری هەوکردنیان هەیە.
کەی ڕاستەوخۆ بچیتە بەشی فریاکەوتن
چاودێریی بەپەلە بۆ ئەو برینانە دروست کراوە کە پێویستیان بە چاککردنەوە هەیە بەڵام مەترسییان بۆ سەر ژیان نییە. پەیوەندی بە 911 بکە یان بچۆ بۆ نزیکترین بەشی فریاکەوتن ئەگەر:
- خوێن بە فیچقە یان بە ترپە لە برینەکەوە دەردەچێت. AAP دەڵێت دەستبەجێ پەیوەندی بە 911 بکە (HealthyChildren.org).
- خوێنبەربوونی برینەکە دوای 10 خولەک پەستانی توند و ڕاستەوخۆ ناوەستێت (MedlinePlus).
- هەستکردن لە ناوچەکەدا لەدەست دەدەیت، یان پەنجەیەک، دەستێک یان ئەندامێکی لەش بە ئاسایی ناجووڵێت یان کار ناکات (MedlinePlus).
- برینەکە قووڵە و لەسەر سنگ، سک، سەر یان ملە (بۆ نموونە برینی چەقۆ)، زۆر قووڵە و ئێسک یان وەتەر دیارە، یان پێویستی بە چەندین تەقەڵی دروومان دەبێت (پشکنەری نیشانەکانی AAP).
- شتێکی گەورە یان شتێکی بە قووڵی چەقیو لە ناو برینەکەدایە. Mayo Clinic دەڵێت دەری مەهێنە و دەستکاریی ناو برینەکە مەکە.
لە کاتی چاوەڕوانیدا بەردەوام پەستان بخە سەر برینەکە. ئەگەر خوێن بە گازەکەدا دەرچوو، Mayo Clinic ئامۆژگاری دەکات گازی تر بخەیتە سەری لە جیاتی لابردنی چینی یەکەم. بۆ یارمەتیی زیاتر لە هەڵبژاردندا، ڕێبەرەکەمان دەربارەی چاودێریی بەپەلە بەراورد بە بەشی فریاکەوتن بخوێنەوە.
لە سەردانێکی کرداری پزیشکیی بچووکدا چی ڕوودەدات
کلینیکەکەمان لە Mollison Avenue کردارە پزیشکییە بچووکەکان پێشکەش دەکات. پێشوەختە پەیوەندی بکە بۆ دڵنیابوونەوە لەوەی دروومانی برین بۆ برینەکەت بەردەستە؛ پسپۆڕێکی تەندروستی دەتوانێت برینەکە هەڵبسەنگێنێت و، ئەگەر پێویست بوو، بتنێرێت بۆ شوێنێکی تر. سەردانێکی ئاسایی بەم شێوەیەیە:
- پشکنین. پسپۆڕێکی تەندروستی دەپرسێت برینەکە چۆن ڕوویداوە، برینەکە دەپشکنێت و پلانی چارەسەرەکە ڕوون دەکاتەوە.
- داخستن. AAP چوار هەڵبژاردەی باو باس دەکات (HealthyChildren.org): چەسپی پێست بۆ برینی بچووک و ڕاست کە دوور بن لە جومگە و چاو؛ پارچە لکێنەرەکان بۆ برینی بچووک و ڕووکەش؛ دروومان (تەقەڵ) بۆ برینی قووڵتر یان ئاڵۆزتر؛ و گیرەی پێست (staples)، کە زۆرجار لەسەر پێستی سەر بەکاردێت.
- چاودێریی دواتر. بە پێچی برین، ڕێنماییی چاودێریی ماڵەوە و پلانێک بۆ لابردنی تەقەڵەکان دەگەڕێیتەوە.
بەپێی AAP، ئەو تەقەڵانەی خۆیان ناتوێنەوە بە گشتی 5 تا 12 ڕۆژ دواتر لادەبرێن، بەپێی شوێنی برینەکە. لە ماڵەوە، MedlinePlus ئامۆژگاری دەکات ناوچەکە بۆ 24 تا 48 کاتژمێر پاک و وشک ڕابگریت، پاشان ڕۆژانە یەک یان دوو جار دەوروبەری شوێنەکە بە نەرمی بشۆیت. بۆ وردەکاریی تۆمارکردنی هاتن، سەیری چی چاوەڕوان بکەیت لە سەردانێکی چاودێریی بەپەلەی بێ کاتی پێشوەخت بکە.
باری کوتانی گزاز و نیشانە ئاگادارکەرەوەکانی هەوکردن
بەپێی CDC (ناوەندەکانی کۆنترۆڵکردن و ڕێگریکردن لە نەخۆشییەکان)، بەکتریای گزاز (تیتانۆس) لە ژینگەدا دەژی و بە گشتی لە ڕێگەی پێستی دڕاوەوە دوای برینداربوون دەچێتە ناو لەشەوە. CDC ڕاسپاردەی دەرزیی بەهێزکەر هەر 10 ساڵ جارێک دەکات، و سەردانی پزیشک بۆ برینی قووڵ، کونبوو یان پیس. بەرواری دوایین دەرزیی گزازەکەت (DTaP، Tdap یان Td) لەگەڵ خۆت بهێنە تا پسپۆڕەکە پێت بڵێت ئایا کاتی دەرزیی بەهێزکەرت هاتووە.
لە ڕۆژانی دواتردا، چاودێری ئەم نیشانانەی هەوکردنی برین بکە کە Mayo Clinic و MedlinePlus دیاریان کردوون، و ئەگەر هەر یەکێکیان دەرکەوت بە خێرایی سەردانی پسپۆڕێکی تەندروستی بکە:
- سووربوونەوەیەک کە بەردەوام بڵاو دەبێتەوە، یان هێڵێکی سوور کە لە برینەکەوە درێژ دەبێتەوە
- ئازارێک کە بەردەوام زیاد دەکات
- گەرمی، ئاوسان یان دەردانی شلەیەکی وەک کێم
- تایەک بە پلەی 100°F (37.7°C) یان زیاتر، برینێک کە دەکرێتەوە، یان تەقەڵێک کە زووتر لە کاتی خۆی دەردەچێت (MedlinePlus)
پرسیارە باوەکان
چەند دەتوانیت چاوەڕێ بکەیت بۆ دروومانکردنی برین؟
هەرچی زووتر باشترە. پشکنەری نیشانەکانی AAP دەڵێت برینێک کە لەوانەیە پێویستی بە دروومان بێت باشترە لە ماوەی 6 کاتژمێردا دابخرێت، و ڕێبەری AAP بۆ چارەسەرکردنی برین دەڵێت زۆربەی برینەکان هێشتا دەتوانرێت تا 24 کاتژمێر دوای برینداربوون دابخرێن، مەگەر برینەکە پیس بێت یان گازگرتنی ئاژەڵ بێت.
چۆن بزانم برینەکەم پێویستی بە دروومان هەیە یان تەنها پێچێک بەسە؟
برینێک کە دەم دەکاتەوە، چەوریی زەردباو یان ماسولکەی سوور دەردەخات، قووڵییەکەی لە چارەکە ئینجێک زیاترە، یان لەسەر ڕوخسارە، بە گشتی پێویستە پسپۆڕێک بیبینێت. ئەو ڕووشانانەی بە ناو پێستدا ناڕۆن هەرگیز پێویستیان بە دروومان نییە.
ئایا لە چاودێریی بەپەلەدا دروومانی برین دەکرێت؟
ئەمە بەندە بە برینەکەوە. Palm Urgent Care لە Mollison Avenue لە El Cajon کردارە پزیشکییە بچووکەکان پێشکەش دەکات. پێشوەختە پەیوەندی بکە بۆ دڵنیابوونەوە لەوەی دروومانی برین بەردەستە، و پسپۆڕێکی تەندروستی دەتوانێت برینەکە هەڵبسەنگێنێت و، ئەگەر پێویست بوو، بتنێرێت بۆ شوێنێکی تر. بۆ خوێنی فیچقەکەر، خوێنبەربوونێک کە دوای 10 خولەک پەستان ناوەستێت، یان لەدەستدانی هەست یان جووڵە، بەشی فریاکەوتن هەڵبژێرە.
ئایا دوای برینداربوون پێویستم بە دەرزیی گزاز هەیە؟
پەیوەستە بە برینەکە و مێژووی پزیشکیت. Mayo Clinic دەڵێت ئەگەر برینەکە قووڵ یان پیس بێت و دوایین دەرزیت زیاتر لە پێنج ساڵ پێش ئێستا بووبێت، پێویستت پێیەتی. CDC ڕاسپاردەی دەرزیی بەهێزکەر هەر 10 ساڵ جارێک دەکات.
با برینەکەت لە El Cajon بپشکنرێت
هێشتا لە خۆت دەپرسیت: پێویستم بە دروومان هەیە؟ با پسپۆڕێکی تەندروستی سەیری بکات تا ماوەی گونجاو بۆ داخستنی برینەکە هێشتا تەواو نەبووە. خێزانەکان لە سەرانسەری El Cajon و East County، لەوانە کۆمەڵگە گەورە عەرەبیزمان و کلدانییەکەمان، دەتوانن بێ کاتی پێشوەخت سەردانی کلینیکی Mollison Avenue بکەن، و هەر کەسێک زمانی عەرەبی پێ باشترە دەتوانێت لە لیستی زمانەکانەوە زمانی ماڵپەڕەکە بگۆڕێت. بۆ ڕێنماییی گەیشتن، کاتەکانی ئێستای کارکردن و پرسیارەکانی بیمە، سەردانی پەڕەی لقی El Cajon Mollison بکە.
ئەم بابەتە تەنها بۆ زانیاریی گشتییە و جێگرەوەی ئامۆژگاریی پزیشکیی پسپۆڕێکی تەندروستیی مۆڵەتدار نییە.