بۆ زۆرێک لە خێزانەکانی San Ysidro، ددانپزیشک یان نەشتەرگەرێک لە Tijuana تەنها گەشتێکی کورت دوورە، و زۆربەی خەڵک بێ کێشە چاک دەبنەوە. بەڵام هەندێک جار، چەند ڕۆژێک دوای گەڕانەوە بەم دیوی سنووردا، شوێنی نەشتەرەکە سوورتر دیار دەبێت، شوێنی کێشانی ددانەکە دەست دەکات بە ئازاری ترپەدار، یان لە ماوەی شەوێکدا تا پەیدا دەبێت. هەوکردن دوای نەشتەرگەری لە مەکسیک هەمان سەرنجی خێرای پێویستە کە لە هەر شوێنێکی تر پێویستیەتی، لەگەڵ یەک هەنگاوی زیادە: ئەوەی بە پسپۆڕی تەندروستی بڵێیت کردارەکەت لە کوێ و کەی ئەنجام دراوە. لێرەدا نیشانەکانی مەترسی، ئەو نیشانە مەترسیدارانەی پێویستیان بە بەشی فریاکەوتن هەیە، ئەوەی دەبێت لەگەڵ خۆت بیهێنیت، و ئەوەی پشکنینی برین بێ کاتی پێشوەخت لە Palm Urgent Care لە San Ysidro لەخۆی دەگرێت دەخەینەڕوو.
بۆچی چاودێریی بەدواداچوون دوای گەشتی پزیشکی گرنگە
دوای وەرگرتنی چاودێری لە دەرەوەی وڵات، نەشتەرگەر یان ددانپزیشکەکە لە ئەودیوی سنوورە، لەوانەیە تۆمارە پزیشکییەکان بە زمانی ئیسپانی بن، و پشکنینەوەیەک دەکرێت واتای گەشتێکی تر و ڕاوەستانێکی تر لە ڕیزی سنوور بێت. بۆ ئەو کرێکارانەی لە هەردوو دیوی سنوور کار دەکەن و هەفتەیەکی پڕیان هەیە، نیگەرانییەکی بچووک بە ئاسانی دوا دەخرێت.
CDC (ناوەندەکانی کۆنترۆڵکردن و ڕێگرتن لە نەخۆشییەکان) ڕایدەگەیەنێت کە باوترین ئاڵۆزییەکانی گەشتی پزیشکی پەیوەندییان بە هەوکردنەوە هەیە، لەوانە هەوکردنی شوێنی نەشتەرگەری و هەوکردنی خوێن (CDC Yellow Book). ئامۆژگاری گەشتیاران دەکات کە پێشوەخت چاودێریی بەدواداچوون لە ویلایەتە یەکگرتووەکان ڕێک بخەن و پێش گەڕانەوە بۆ ماڵەوە کۆپیی هەموو تۆمارە پزیشکییەکانیان وەربگرن (CDC: گەشتی پزیشکی).
هۆکارێکی ناوچەییش هەیە بۆ ئەوەی باسی کردارەکەت بکەیت. لێکۆڵەرانی CDC لەو نەخۆشە ئەمریکییانەی نەشتەرگەریی کەمکردنەوەی کێشیان لە Tijuana کردبوو، جۆرێک لە بەکتریای Pseudomonas aeruginosa دۆزیانەوە کە بەرگرییەکی بەرفراوانی دژی دەرمانەکان هەیە. 38 نەخۆشیان لە 18 ویلایەتدا دەستنیشان کرد، و 16 لەوان دوای نەشتەرگەرییەکەیان لە ویلایەتە یەکگرتووەکان لە نەخۆشخانە خەوێنران (CDC، گۆڤاری Emerging Infectious Diseases). لە ڕاپۆرتێکی پێشتری CDC دەربارەی هەمان بەکتریا، زۆربەی چاندنە پۆزەتیڤەکان لە شوێنی نەشتەرەکەوە وەرگیرابوون، و CDC داوای لە پسپۆڕانی تەندروستی کرد کە لە کاتی گونجاودا نموونە بۆ چاندن وەربگرن و بەرگریی بەکتریاکە دژی دەرمان بپشکنن (CDC MMWR). ئەمە واتای ئەوە نییە کە هەموو کردارێک مەترسیدارە. بەڵام واتای ئەوەیە کە برینێک کە چاک نابێتەوە شایەنی پشکنینێکی دروستە، نەک مەزەندەکردن.
نیشانەکانی مەترسیی هەوکردن دوای نەشتەرگەری لە مەکسیک
زۆربەی هەوکردنەکانی برینی نەشتەرگەری لە 30 ڕۆژی یەکەمدا دەردەکەون، و لەوانەیە برینی هەوکردوو کێم دەربدات و سوور، بە ئازار یان لە کاتی دەستلێدان گەرم بێت (MedlinePlus). CDC سووربوونەوە و ئازار لە دەوروبەری شوێنی نەشتەرگەرییەکە، دەردانی شلەی لێڵ و تا وەک نیشانە سەرەکییەکان دیاری دەکات (CDC: بنەماکانی هەوکردنی شوێنی نەشتەرگەری). ئەگەر یەکێک لەمانەت تێبینی کرد، با پشکنینت بۆ بکرێت:
- سووربوونەوەیەک کە بڵاو دەبێتەوە، یان هێڵی سوور کە لە برینەکەوە بەرەو دەرەوە درێژ دەبنەوە، کە دەکرێت واتای ئەوە بێت هەوکردنەکە بەناو پێستدا بڵاو دەبێتەوە (MedlinePlus: هەوکردنی پێست (سێلولایتس)).
- گۆڕانی ئەو شلەیەی لە برینەکە دەردەچێت: زیادبوونی، یان شلەی خەست، قاوەییی کاڵ، سەوز یان زەرد، یان بۆنی ناخۆش (MedlinePlus: چاودێریی برینی نەشتەرگەری).
- برینێک کە دەکرێتەوە یان دەگۆڕێت، بەوەی لێوارەکانی لێک دوور دەکەونەوە، یان برینەکە گەورەتر، قووڵتر، وشک یان تاریک دیار دەبێت.
- زیادبوونی ئازار، ئاوسان یان گەرمی دوای چەند ڕۆژی یەکەم، لە کاتێکدا دەبوو ناڕەحەتییەکە کەم ببێتەوە.
- تا یان لەرز، بەتایبەتی پلەی گەرمیی لەش سەرووی 100°F (37.7°C) بۆ ماوەی زیاتر لە 4 کاتژمێر.
- ئاوسان، ئازار، گەرمی یان سووربوونەوە لە یەک قاچدا، کە نیشانەی باوی مەیینی خوێنن لە دەمارێکی قووڵدا (CDC: مەیینی خوێن). هەر لە هەمان ڕۆژدا با پشکنینت بۆ بکرێت.
دوای چارەسەری ددان لە Tijuana
نیشانەکانی کێمکردنی ددان بریتین لە ددانئێشەیەکی ترپەدار کە ناڕوات، بڵقێکی وەک زیپکە لەسەر پووک، تامی تاڵ یان بۆنی ناخۆشی دەم، تا، ئاوسانی گرێکانی مل، و ئاوسانی شەویلگە، کە MedlinePlus بە زۆر مەترسیدار ناوی دەبات (MedlinePlus: کێمکردنی ددان). ئاوسانی ڕوخسار لەگەڵ تا، ئازار بە دەستلێدان یان سووربوونەوە، ئاماژەیە بۆ هەوکردنیش (MedlinePlus: ئاوسانی ڕوخسار). چاودێریی بەپەلە دەتوانێت تا و بڵاوبوونەوەی هەوکردن بپشکنێت، بەڵام خودی ددانەکە پێویستی بە ددانپزیشکە.
ئەگەر ئەمانەت تێبینی کرد، ڕاستەوخۆ بڕۆ بۆ بەشی فریاکەوتن
لەم حاڵەتانەدا پەیوەندی بە 911 بکە یان بڕۆ بۆ نزیکترین بەشی فریاکەوتن:
- کێشەی هەناسەدان یان قووتدان دوای چارەسەری ددان، یان ئاوسان لە مل یان لە ژێر زماندا. MedlinePlus دەڵێت سەختیی هەناسەدان بەهۆی ئەم جۆرە هەوکردنەوە حاڵەتێکی فریاکەوتنە (MedlinePlus: ئەنجاینای لودویگ).
- ئازاری سنگ کە بە هەناسەی قووڵ خراپتر دەبێت، هەناسەتەنگیی لەناکاو، لێدانی خێرا یان ناڕێکی دڵ، کۆکەی خوێناوی، یان بێهۆشبوون. ئەمانە دەکرێت نیشانەی مەیینی خوێن لە سییەکاندا بن، و CDC دەڵێت دەستبەجێ داوای یارمەتی بکە (CDC). نەشتەرگەری و گەشتی ئاسمانی هەریەکەیان مەترسیی مەیینی خوێن زیاد دەکەن (CDC Yellow Book).
- نیشانەکانی ژەهراویبوونی خوێن (سێپسیس): سەرلێشێواوی، پێستی شێدار و سارد یان ئارەقاوی، لێدانی خێرای دڵ یان نەبزی لاواز، ئازاری زۆر توند، تا لەگەڵ لەرز، یان هەناسەتەنگی. CDC ژەهراویبوونی خوێن بە حاڵەتێکی فریاکەوتنی مەترسیدار بۆ ژیان ناو دەبات و ئاماژە بەوە دەکات کە پێست یەکێکە لە باوترین ئەو شوێنانەی ئەم هەوکردنانە لێیەوە دەست پێ دەکەن (CDC: دەربارەی ژەهراویبوونی خوێن).
- سووربوونەوەیەک کە بە خێرایی لە برینەکەوە بڵاو دەبێتەوە لەگەڵ تای بەرز یان هەستکردن بە نەخۆشییەکی زۆر.
دڵنیا نیت کام ئاستی چاودێری گونجاوە؟ ڕێبەرەکەمان دەربارەی چاودێریی بەپەلە بەراورد بە بەشی فریاکەوتن بخوێنەوە.
چی لەگەڵ خۆت بهێنیت: تۆمارەکانی نەشتەرگەری و لیستی دەرمانەکان
هەرچییەکت هەیە بیهێنە، تەنانەت ئەگەر بە زمانی ئیسپانیش بێت. CDC ئاماژە بەوە دەکات کە لەوانەیە تۆمارەکانی دەرەوەی وڵات پێویستیان بە وەرگێڕان بێت بۆ دابینکەرانی تەندروستی لە ویلایەتە یەکگرتووەکان، بۆیە ئەگەر کۆپییەکی ئینگلیزی بەردەست بێت داوای بکە (CDC).
- ڕاپۆرتی نەشتەرگەری یان کورتەی دەرچوون: ناوی کردارەکە، بەروار، نەشتەرگەر یان ددانپزیشک، و شوێنی چارەسەرەکە.
- هەموو ئەو دەرمانانەی لە گەشتەکەتدا وەرتگرتوون، باشترە لە بەستەی ڕەسەنی خۆیاندا بن، لەگەڵ بڕی دەرمانەکە و ڕۆژی دەستپێکردنی.
- وردەکاریی ئیمپلانت یان ئامێری پزیشکی، وەک ئیمپلانتی ددان یان تۆڕی نەشتەرگەری.
- زانیاریی پەیوەندیکردن بە نەشتەرگەرەکەت، بۆ ئەوەی چاودێرییەکە هەماهەنگ بکرێت.
- وێنەی ڕۆژانەی برینەکە، کە یارمەتی دەدەن دەربکەوێت ئایا سووربوونەوەکە بڵاو دەبێتەوە یان نا.
- هەستیارییەکان و نەخۆشییە بەردەوامەکان، وەک شەکرە.
ئەگەر دژەبەکتریات بۆ نووسرابێت، MedlinePlus ئامۆژگاری دەکات کە تەواوی خولەکە تەواو بکەیت (MedlinePlus). لە جیاتی ئەوەی خۆت دەرمانەکە بگۆڕیت، لەگەڵ خۆتی بهێنە.
پشکنینی برین بێ کاتی پێشوەخت چی لەخۆ دەگرێت
سەردانی بێ کاتی پێشوەخت یەکەم هەڵسەنگاندن و پلانێکە، نەک جێگرەوەی نەشتەرگەرەکەت. پشکنینێکی ئاسایی برین ئەمانە لەخۆ دەگرێت:
- مێژووی پزیشکی و نیشانە ژیانییەکان، لەوانە کردارەکە لە کوێ و کەی ئەنجام دراوە، لەگەڵ پلەی گەرمی، لێدانی دڵ و پەستانی خوێن.
- پشکنینێکی وردی برینەکە: لێوارەکان، ئەو شلەیەی دەردەچێت، گەرمی و هەر سووربوونەوەیەک لە دەرەوەی شوێنی نەشتەرەکە.
- پشکنینی تاقیگە لە کاتی پێویستدا. ئەگەر پسپۆڕی تەندروستی چاندنی برین داوا بکات، بە لۆکەیەکی تایبەت خانە یان کێم لە برینەکە وەردەگیرێت (MedlinePlus: پشکنینی چاندنی بەکتریا). پشکنینی هەستیاری بۆ دژەبەکتریا دەتوانێت دەری بخات کام دژەبەکتریا ئەگەری کاریگەربوونی هەیە، لەوانە بۆ ئەو هەوکردنانەی بەرگرییان دژی دەرمان هەیە (MedlinePlus). پێشتر پەیوەندی بکە بۆ دڵنیابوونەوە لەوەی کام پشکنینانە لەم لقەدا بەردەستن.
- چاودێریی سەرەتاییی برین، وەک پاککردنەوە و پێچانەوەی نوێ، لەگەڵ ڕێنمایی بۆ چاودێری لە ماڵەوە.
- ڕەوانەکردن کاتێک کێشەکە گەورەترە. هەندێک برینی هەوکردوو پێویستیان بەوەیە نەشتەرگەرێک برینەکە بکاتەوە یان شانەی هەوکردوو لاببات (MedlinePlus). ئەگەر ئەمە ئەگەری هەبێت، یان ددانێک یان ئیمپلانتێک پەیوەندیی پێوە هەبێت، پسپۆڕی تەندروستی ڕێنماییت دەکات بۆ نەشتەرگەر، ددانپزیشک یان نەخۆشخانەی گونجاو.
یەکەم سەردانتە؟ سەیری چاوەڕێی چی بکەیت لە سەردانێکی چاودێریی بەپەلە بێ کاتی پێشوەخت بکە.
پرسیارە باوەکان
چۆن بزانم شوێنی نەشتەرگەرییەکەم هەوی کردووە؟
ئاگاداری کێم، بۆنی ناخۆش، سووربوونەوە، گەرمی و ئازارێک بە کە لە جیاتی باشتربوون خراپتر دەبێت. MedlinePlus ئامۆژگاری دەکات کە ئەگەر پلەی گەرمیی لەشت بۆ ماوەی زیاتر لە 4 کاتژمێر لە سەرووی 100°F (37.7°C) مایەوە، پەیوەندی بە دابینکەری تەندروستییەکەتەوە بکەیت. زۆربەی هەوکردنەکانی برینی نەشتەرگەری لە ماوەی 30 ڕۆژدا دەردەکەون.
ئایا چاودێریی بەپەلە دەتوانێت هەوکردن دوای نەشتەرگەری لە مەکسیک چارەسەر بکات؟
چاودێریی بەپەلە یەکەم وێستگەیەکی باشە بۆ پشکنینی برین: پشکنین، چاندنی برین لە کاتی پێویستدا، چاودێریی سەرەتاییی برین و ڕەوانەکردن بۆ نەشتەرگەر یان نەخۆشخانە. بۆ کێشەی هەناسەدان، ئازاری سنگ، سەرلێشێواوی یان نیشانەکانی تری ژەهراویبوونی خوێن، بڕۆ بۆ بەشی فریاکەوتن.
ئەگەر دوای چارەسەری ددان لە Tijuana ڕوخسارم ئاوسا، چی بکەم؟
ئاوسانی ڕوخسار لەگەڵ تا، ئازار بە دەستلێدان یان سووربوونەوە ئاماژەیە بۆ هەوکردن و پێویستی بە پشکنینی خێرایە، باشترە لەلایەن ددانپزیشکێکەوە. کێشەی هەناسەدان یان قووتدان، یان ئاوسان لە مل یان لە ژێر زماندا، واتای ئەوەیە دەبێت بڕۆیت بۆ بەشی فریاکەوتن یان پەیوەندی بە 911 بکەیت.
بۆچی دەبێت بە پسپۆڕی تەندروستی بڵێم نەشتەرگەرییەکەم لە مەکسیک بووە؟
لێکۆڵەرانی CDC هەندێک نەشتەرگەرییان لە Tijuana بەستووەتەوە بە بەکتریای بەرگر دژی دەرمان کە لە ویلایەتە یەکگرتووەکان باو نین. زانینی ئەوەی کردارەکەت لە کوێ و کەی ئەنجام دراوە یارمەتی پسپۆڕی تەندروستی دەدات بڕیار بدات ئایا نموونە بۆ چاندن بنێرێت یان نا.
لە کردارێکی پزیشکی لە Tijuana گەڕاویتەوە و برینەکەت باش دیار نییە؟ چاوەڕێ مەکە تا خراپتر بێت. بێ کاتی پێشوەخت وەرە بۆ Palm Urgent Care، San Ysidro، لە ناونیشانی 601 E San Ysidro Blvd #170، و پێش هاتنت سەیری پەڕەی لقی San Ysidro بکە بۆ کاتەکانی کارکردن، ڕێنماییی گەیشتن و ڕووماڵی بیمە.
ئەم بابەتە بۆ زانیاریی گشتییە و جێگرەوەی ئامۆژگاریی پزیشکیی پسپۆڕێکی تەندروستیی مۆڵەتدار نییە.